دين برهاند كه برادرت را از دين رهاندى » « 1 » اين خبر نشانگر بر طرف شدن و انتقال دين از مرده است . نيز آن حضرت به ابو قتاده كه ضامن دو دينار شده بود فرمودند :
« آن دو دينار بر عهده توست و مرده از آنها برى است . » ابو قتاده پذيرفت . « 2 »
16 - كسى كه داوطلبانه ضامن شده است نمىتواند به شخص ضمانت شده ( مضمون عنه ) رجوع كند . ( از او مطالبه كند ) .
مالك و احمد معتقدند كه او مىتواند به مضمون عنه رجوع كند . اما پيامبر فرمود : « مرده از دين ( دو دينار ) برى شده است . » نيز اگر دين همچنان باقى باشد ضمانت از ميت بىفايده خواهد بود .
17 - مىتوان مال جعاله را پس از عمل ضمانت كرد ولى شافعى آن را جايز نمىداند . « 3 »
خداوند فرموده است : « جام پادشاه را . و هر كس بياوردش او را بار شترى است و من ضمانت مىكنم . » « 4 » و از پيامبر : « ضامن ، مديون است . » « 5 »
18 - كسى كه شخصى را از سوى خود وكيل نموده بايد قيمتى را كه وكيلش در معامله پذيرفته است بپردازد .
ابو حنيفه با اين حكم مخالف است و عقل و نقل با حكم او مخالفند .
آدمى مىتواند سلطه ديگرى را از مال خود بردارد و پيامبر فرمود : « مردم بر اموال خود چيرهاند » « 6 »
هامش
( 1 ) . مسند احمد ، ج 5 ، ص 304 ، 311 ، اعلام الموقعين ، ج 2 ، ص 420 ، در آن كتاب آمده است كه نسايى به اسناد صحيح روايت را ذكر كرده است .
( 2 ) . الفقه على المذاهب ، ج 3 ، ص 227 ، 247 ، فضل نيز اين مطلب را تصحيح كرده است .
( 3 ) . زيرا شافعى بنا يكى از دو فتواى خود جعاله را درست نمىداند تا آنجا كه در جعاله قائل به ضمان شده است .
( 4 ) . يوسف : 72 .
( 5 ) . تفسير كبير ، ج 18 ، ص 180 و التاج الجامع للاصول ، ج 2 ، ص 228 .
( 6 ) . الفقه على المذاهب ، ج 3 ، ص 192 .