مالك ، اين عمل را واجب مىداند « 1 » ولى پيامبر فرموده است : « از اموال ارزشمند آنان ، دست بدار » « 2 » اكنون كه با وجود اموال نفيس ، ستاندن آنها نهى شده ، چگونه با وجود نداشتن حيوانات سالم ، تسليم آنها واجب است ؟
5 - زكات در عين واجب است . « 3 » شافعى آن را در ذمه واجب مىداند « 4 » و گفتار او با سخن پيامبر هماهنگ نيست : « هر گاه شتران به پنج رأس رسيدند ، زكات آنها يك ماده گوسفند است . . . و چون به بيست و پنج رأس رسيد زكات آن يك شتر آبستن دو ساله » و در باره گاو فرمود : « چون به سى رأس رسيد زكات آن يك گوساله نر يا ماده است كه وارد دو سالگى شده باشد و در چهل گوسفند ، يك گوسفند ، زكات است . » « 5 »
6 - كسى كه مال خويش را بگونهاى تغيير داده يا از آن كاسته است ، تا زكات به آن تعلق نگيرد ، فقط صدقه ( زكات ) از او گرفته مىشود نه چيز ديگر .
مالك و احمد مىگويند : « زكات و نيمى از مال او ستانده مىشود . » « 6 » در حالى كه پيامبر فرمود : « در مال جز زكات ، حقى نيست . » « 7 »
7 - زكات بر كودك و ديوانه واجب نيست ولى شافعى آن را واجب مىداند . « 8 »
پيامبر فرمود : « تكليف از سه كس برداشته شده ، از كودك تا بالغ شود ، از خفته تا بيدار گردد و از ديوانه تا از جنون برهد . » « 9 »
هامش
( 1 ) . بدايه المجتهد ، ج 1 ، ص 239 و تعليقه التاج الجامع للاصول ، ج 2 ، ص 13 .
( 2 ) . صحيح بخارى ، ج 2 ، ص 140 به عبارتى ديگر .
( 3 ) . تمام احكامى كه در آغاز مسائل ذكر مىشود ، رأى اماميه است .
( 4 ) . بدايه المجتهد ، ج 1 ، ص 229 و تفسير كبير ، ج 16 ، ص 178 .
( 5 ) . منتخب كنز العمال در حاشيه مسند ، ج 2 ، ص 494 و 495 و الهدايه ، ج 1 ، ص 70 و الموطأ ، ج 1 ، ص 251 .
( 6 ) . فضل اين مطلب را بيان كرده و توجيه نموده ، نيز طحاوى در مشكل الآثار ، به روايت سيد در احقاق الحق .
( 7 ) . تفسير كبير ، ج 1 ، ص 214 .
( 8 ) . الهدايه ، ج 1 ، ص 68 و در بدايه المجتهد ، ج 71 ، ص 225 ، نويسنده ، مالك ، ثورى ، احمد و ديگران را بر همين رأى دانسته است .
( 9 ) . منتخب كنز العمال ، ج 2 ، ص 253 از صحاح و مسندها .