حكم اين فقيهان با عقل و نقل ناهمگون است . عقل از آن رو كه نشسته ناقصتر از ايستاده است و با نشستن به ركن زيان مىرساند . نقل نيز بدان جهت كه پيامبر فرمود : « پس از من هيچ نشستهاى امام ايستادهاى نباشد . » « 1 »
شگفتآور است كه احمد بن حنبل فرض ايستادن را به عذر متابعت مأموم از امام نشسته ، ساقط كرده است ؛ در حالى كه قيام ، ركن واجب است به ويژه با داشتن قدرت بر ايستادن . چگونه واجب به مستحب ترك مىشود ؟ « 2 » 39 - اماميه ، امامت فاسق را جايز نمىدانند همان گونه كه امامت مخالف در اعتقاد و بدعتگزار را ، خواه به بدعت خويش انكار ورزيده باشد يا خير ؛ شافعى مىگويد :
امامت فاسق و بدعتگزار را مكروه مىدانم ولى اگر به او اقتدا شود نماز صحيح است .
پيروان شافعى ، مخالف در اعتقاد را بر انواعى تقسيم كردهاند :
گروهى كافر و فاسق نيستند ولى در فروع اختلاف دارند مانند پيروان ابو حنيفه و مالك ، اقتدا به اين جماعت مكروه نيست . « 3 » گروهى كافرند مانند معتزله ، كه اقتدا به آنها صحيح نيست « 4 » .
گروهى فاسقند ولى كافر نيستند مانند كسانى كه پيشينيان را دشنام مىدهند و در حكم زناكاران ، شرابخواران ، اهل لواط و فاسقان ديگرند و آنها خواه بر فسق خود پايدار باشند يا خير ، « 5 » اقتدا به ايشان جايز ولى مكروه است . فقهاى چهارگانه جز مالك چنين فتوايى دارند . « 6 »
هامش
( 1 ) . دارقطنى و بيهقى اين مطلب را روايت كردهاند .
( 2 ) . فضل اين مطلب را ذكر كرده است .
( 3 ) . كتاب الام ، ج 1 ، ص 145 ، 147 ، 148 و الفقه على المذاهب ، ج 1 ، ص 414 ؛ فضل نيز به اين مسأله اعتراف كرده است .
( 4 ) . همان .
( 5 ) . الام ، ج 1 ، ص 147 ، 149 و الفقه على المذاهب ، ج 1 ، ص 429 ، الهدى ، ج 1 ، ص 37 و بداية المجتهد ، ج 1 ، ص 113 و الفضل ابن حزم ، ج 4 ، ص 176 .
( 6 ) . همان .