ربيع بن امية بن خلف كه صدايش بلند بود ، پيش شتر حضرت ايستاد . پيامبر ( ص ) فرمود :
فرياد بزن : آى مردم مىدانيد اين چه ماهى است ؟ او با صداى بلند فرياد زد و مردم همه گفتند : ماه حرام است . باز پيغمبر ( ص ) فرمود فرياد بزن كه : اين چه سرزمينى است ؟ همه گفتند سرزمين حرام است . فرمود فرياد بزن امروز چه روزى است ؟ همه گفتند روز حج اكبر است . پيامبر ( ص ) فرمود فرياد كن و بگو كه : رسول الله خون و اموال شما را مثل اين ماه و اين سرزمين حرام كرد ( يعنى داراى حرمت و احترام است و قابل تعرض و تجاوز نيست ) .
( 1 ) مؤلف گويد : اين است اصل املاء در حديث ، و اينكه محدث وقتى جمعيت زياد است ، مستملى به كار گيرد كه صداى محدث را به ديگران برساند . در الصحيح از ابو جمره نقل است كه من ترجمان ابن عباس براى مردم بودم . هرگاه جمعيت بازهم بيشتر شد ، به جاى يك مستملى ، از دو مستملى يا بيشتر استفاده مىكنند ؛ چنان كه در مجلس ابو مسلم الكجى در رحبه غسان ، هفت مستملى بود كه هر يك به ديگرى كه پس از او بود مىرساند و چهل و اند هزار صاحب دوات آنجا بودند كه مىنوشتند ، سواى كسانى كه فقط مىنگريستند ( و گوش مىدادند ) . در مجلس عاصم بن على هم ، بيش از يكصد هزار تن حاضر مىشدند .
وقتى جمعيت خيلى زياد بود ، پيغمبر ( ص ) به وسيله كسى كه صداى بلند و نيرومند داشت ، از مردم مىخواست ساكت شوند ؛ چنان كه در الصحيح مكرر آمده است پيغمبر در حجة الوداع به جرير بن عبد الله بجلى فرمود : بگو مردم ساكت شوند ( كه صداى مرا بشنوند ) .
گاهى نيز پيغمبر از شخصيت بزرگى مىخواست تا جمعيت را جمع كند ؛ چنان كه يك بار به عمر فرمود : قريش را نزد من جمع كن . « 1 »
نيز در الاصابه از قول فضل بن عباس آمده است كه پيغمبر ( ص ) سرش را با دستمال بسته بود ، نزد من آمده فرمود : دست مرا بگير ، و پيش رفت تا بر منبر نشست و فرمود : مردم را صدا كن . پس مردم گرد آمدند . . . .
پيغمبر ( ص ) هنگام خطبه بر چه چيز تكيه مىكرد ؟
( 2 ) ابن القيم در زاد المعاد گويد : پيغمبر ( ص ) هنگام خطبه شمشير به دست نمىگرفت ؛ بلكه به عادت عربها بر كمان يا عصا تكيه مىكرد و هيچ جا ضبط نشده كه در خطبه بر شمشير تكيه
هامش
( 1 ) . ابن حجر عسقلانى ، الاصابة ، در احوال حكم بن منهال .