بكرى صديق مصرى ، درگذشته به سال 1087 ، صاحب تاريخ المؤلفين به شيوهء اخبار المصنفين ابن انجب بغدادى در چند مجلّد .
( 1 ) از كسانى كه بر كشف الظنون على اسامى الكتب و الفنون حاجى خليفه ذيل نوشتهاند ، ابراهيم بن على حنفى رومى ، درگذشته به سال 1189 ، كمال الدين محمّد بن مصطفى البكرى الغزى حنفى ، درگذشته به سال 1196 ، در كتاب كشف الظنون فى اسماء الشروح و المتون ، و اسماعيل پاشا بغدادى است كه ذيلش به ضميمهء كشف الظنون حاجى خليفه چاپ شده است .
شيخ جميل العظم بيروتى ذيلى بر كشف الظنون دارد در ده مجلّد و سيّد حسن حسنى عبد الوهاب كتاب دليل الباحثين عمّن الّف من الافريقيين را در سه مجله ، شامل اسامى هزاران كتاب با وصف دقيق و حدود هشتصد ترجمه احوال نوشته است .
ابو المحاسن محمّد بن خليل قاوقچى طرابلسى كتاب كواكب الترصيف فيما للحنفية من التصنيف و محمّد بن عبد الحى لكهنويى انصارى فرحة المدرسين بذكر المؤلفات و المؤلفين ، پيش از او قاسم بن قطلوبغا تاج التراجم فيمن صنّف من الحنفيه را نوشته است كه در كتابخانه خالديه بيت المقدّس موجود است . ابو جعفر عمر بن المكّى شرقاوى ، درگذشته به سال 1260 ، تأليفى دارد در كتابهاى مربوط به نماز .
( 2 ) در صبح الاعشى آمده است كه ملوك و خلفا به خزانه كتب توجه خاصى داشتند . مهمترين آنها كتابخانه بغداد ، خزانه مصر و خزانه امويان اندلس بوده است . در صناجة الطرب آمده است كه عبد الرحمن بن الناصر اموى در قرطبه چهارصد هزار ، و بعضى گويند ششصد هزار جلد كتاب جمع كرده بود . قلقشندى گويد : در هيچ امتى به اندازه امت اسلام كتاب نوشته نشده است .
( 3 ) مؤلف گويد : مهمترين كتابخانه عالم اسلام ، كتابخانه خديويه مصر است با فهرستى در ده مجلّد ، طبق آنچه در دائرة المعارف وجدى آمده است شامل 84508 جلد كتاب چاپى و 19000 كتاب خطى ، از آن جمله 189 جلد مصحف كه 27 جلد از آنها به خط كوفى بر پوست آهو مىباشد و در آنجا پاپيروسى هست به تاريخ 117 كه كهنهترين اثر موجود در كتابخانه است ، و نيز رسالهء شافعى به خط شاگردش ربيع الجيزى به تاريخ 264 هجرى قمرى .
پس از آن كتابخانهء آستانه كه نفايس بىنظير دارد ، پس از آن كتابخانه عارف حكمت در
نظام الحكومة النبوة المسمى التراتيب الادارية ( نظام ادارى مسلمانان در صدر اسلام ) ( فارسي ) — صفحة 408
مساهمون: عبد الحي الكتاني
ص٤٠٨