شب هنگام از مطالعه بازنماند .
مؤلف گويد : دانشآموز بايد به اين آداب اسلامى كه در زمان پيغمبر ( ص ) رايج بود ، بنازد كه بر تعليمات تمدّنى امروز در نظافت ، بهداشت ، اقتصاد و اعتدال پيشى دارد . در اين موضوع ، كتاب آداب المتعلم ابو نعيم اصفهانى ، آداب المحدث عبد الغنيّ بن سعيد بغدادى ، مقدمه شرح التهذيب نووى ، تذكرة السامع و المتكلم بدر الدين بن جماعة ، جواهر العقدين سيد سمهودى ، الروضة ابن ازرق كه مطالب ابو نعيم را شيرين و گوارا خلاصه كرده است ، و نيز شرح الفية العراقى سخاوى و بلوغ اقصى المرام طرنباطى را بايد ملاحظه كرد . از قدما طبرانى در موضوع « مكارم الاخلاق » كتابى دارد و خرائطى دو كتاب نوشته است : يكى در « مكارم الاخلاق » و ديگرى در « مساوى الاخلاق » .
( 1 )
صحابه ، رعايت حرمت سن و علم را مىنمودند
آوردهاند زيد بن ثابت مىخواست سوار شود ، ابن عباس براى او ركاب گرفت ، زيد گفت : اى پسر عموى پيغمبر ( ص ) كنار برو . ابن عباس گفت : ما با عالمان و بزرگان خود چنين رفتار مىكنيم . ملّا على قارى گويد : عمر ، ركاب زيد ( بن صوحان ) را گرفت و كمك كرد كه سوار شود و گفت : با زيد و اصحابش اين گونه رفتار كنيد . احمد حنبل و ترمذى از ابن عباس ، و حاكم از عبادة بن صامت مرفوعا روايت كردهاند : كسى كه بزرگترهاى ما را حرمت ننهد و به كوچكترهايمان مهربانى نكند و حق عالم ما را نگزارد ، از ما نيست .
( 2 )
پيغمبر ( ص ) هنگام علمآموزى ، هر يك از اصحاب را بر حسب مرتبه مىنشانيد
در الصحيح آمده است كه ابن مسعود از پيغمبر ( ص ) روايت كرده كه مىفرمود : بردباران و خردمندان شما نزد من بنشينند ، و سپس ديگران . سمره از پيغمبر ( ص ) روايت مىكند كه فرمود : اعراب ( باديهنشينان ) پشت سر مهاجر و انصار بنشينند و اقتدا كنند . ابن العربى در الاحكام آورده است كه جاى گرفتن در مجلس پيغمبر ( ص ) در مجالس جمعه و مجلس علم صبحگاهى ، به ترتيب هجرت و علم بود ، و در مجلس حرب ، جنگآزمودگان و دلاوران نزديك پيغمبر ( ص ) مىنشستند ، و در مجالس مشورت كسانى كه بصيرت داشتند ، و در مجالس ذكر به ترتيب ديگر ؛ و اين همه در ضمن اين آيه است : «
يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ