مىشود . در فضائل عمر بن عبد العزيز آمده است كه : مطالب مختلف ادارى را در يك صحيفه بنويسيد كه كاغذ كمتر مصرف شود . پيش از او يعنى در زمان سليمان بن عبد الملك ، براى مصارف ادارى ، ميان اميران مناطق مختلف كاغذ توزيع مىشده است .
( 1 )
كتابت حديث ، و دستور پيغمبر ( ص ) براى ضبط مطالب
ترمذى ، از ابو هريره روايت مىكند كه مردى در كنار پيغمبر ( ص ) مىنشست و سخنش را مىشنيد و خوشش مىآمد و در شگفت مىشد ، اما يادش نمىماند . پس به حضرت شكوه كرد . حضرت فرمود : از دست راستت كمك بگير ؛ يعنى بنويس . رامهرمزى از رافع بن خديج روايت مىكند كه عرض كردم : يا رسول اللّه ، ما از تو چيزهايى شنيدهايم و مىنويسيم ، فرمود :
بنويسيد ، باكى نيست و اشكالى ندارد .
( 2 ) عبد اللّه بن عمرو ( بن عاص ) گويد : گروهى از اصحاب نزد پيغمبر ( ص ) بودند و من كوچكترينشان بودم . حضرت فرمود : هر كس عمدا بر من دروغ ببندد ، جايگاه خويش را در آتش آماده سازد . بيرون آمديم ، گفتم : با وصف آنچه شنيديد ، چگونه از پيغمبر ( ص ) حديث نقل مىكنيد ؟ خنديدند و گفتند : برادرزاده ، هر چه از او مىشنويم نزد ما در نوشتهاى جمع مىشود . طبرانى اين روايت را در الكبير آورده و رجالش همان رجال الصحيح است .
( 3 ) انس گويد : مردى نزد پيغمبر ( ص ) از كم حافظگى شكوه كرد ، حضرت فرمود : از دست راستت كمك بگير . در احوال انس در طبقات ابن سعد « 1 » آمده است كه به فرزندانش گفت : علم را با نوشتن قيد كنيد . ابو نعيم از عبد اللّه بن عمر روايت مىكند كه عرض كردم : يا رسول اللّه ، اجازه مىدهى احاديثى را كه از تو مىشنوم بنويسم ، فرمود : بنويس ، و نخستين چيزى كه نوشتم ، نامه پيغمبر ( ص ) به اهل مكه بود .
( 4 ) از پيغمبر ( ص ) روايت است كه خط نيكو ، حق را روشنتر مىسازد . از رافع بن خديج نيز روايت است كه به پيغمبر ( ص ) عرض كردم : چيزهايى از تو مىشنويم و مىنويسيم . ابن جوزى هم مرفوعا از عبد اللّه بن عمر از پيغمبر ( ص ) روايت مىكند كه هر كس چهل حديث مرا به اميد آمرزش بنويسد ، خداوند او را مىآمرزد و ثواب شهدا مىدهد . در مسند احمد حنبل آمده است كه از عبد اللّه بن عمرو عاص پرسيدند : نخست روميه فتح مىشود يا قسطنطنيه ؟
عبد اللّه صندوقى كهنه را طلبيد ، پس اين سخن پيغمبر ( ص ) را بيرون آورد كه فرموده بود : اول قسطنطنيه فتح مىشود .
هامش
( 1 ) . ابن سعد ، الطبقات الكبرى ، ج 7 ، ص 14 .