( 1 )
مقدار احاديث پيغمبر ( ص )
پوشيده نيست كه برشمردن عدد احاديث ممكن نيست ؛ زيرا تعداد صحابه جز به طور تقريبى معلوم نيست ، چون در نسل اول به تدوين توجه كامل نداشتند و شمارش جز به تقريب صورت نمىگرفت . در الصحيح در قصه تخلف كعب بن مالك از تبوك آمده است كه صحابهء پيغمبر ( ص ) بسيار بودند و نام آنها در ديوان يا كتابى گرد نيامده بود . گويند در تبوك هفتاد هزار يا چهل هزار نفر همراه پيغمبر ( ص ) بودهاند . با اين حال ، تمام صحابهاى كه از آنها حديث نقل شده يا در تصانيف نامشان گرد آمده ، به ده هزار نمىرسد . علتش اين است كه در نسلهاى اول به تدوين و ضبط اعداد توجه نداشتند ، اما از روى شماره احاديثى كه ائمه حديث در حفظ داشتند ، مىتوان به حدسى تقريبى دست يافت .
( 2 ) از ابو بكر عبد اللّه بن ابى شيبه نقل است كه هر كس بيست هزار حديث ننوشته باشد ، صاحب حديث ( محدث ) شمرده نمىشود . در قوت القلوب « 1 » ابو طالب مكى آمده است كه از احمد حنبل پرسيدند : آيا اگر يكصد هزار حديث نوشته باشد ، حق فتوا دارد ؟ گفت : نه .
گفتند : دويست هزار ؟ گفت : نه . گفتند : سيصد هزار ؟ گفت : اميدوارم . در كتاب ثمار مشتهر العقول من منتهى النقول سيوطى آمده است كه ابو زرعه ، يك ميليون حديث حفظ بود و بخارى يكصد هزار حديث و محفوظات اين دو بخشى از محفوظات احمد حنبل بود . او شصت هزار مسأله را با حديث جواب داد ؛ چنان كه عبد الوهاب وراق در غداء الالباب گفته و امام صرصرى در شعر سروده است . سفارينى هم گفته هيچ كس در عالم نمىتواند اين كار را بكند . « 2 »
( 3 ) در صيد الخواطر « 3 » ابن الجوزى آمده است كه احمد بن حنبل دو بار دنيا را گشت تا المسند را گردآورى كرد . نيز جاى ديگر آورده كه المسند احمد ، سى هزار حديث غير مكرر و يكصد و بيست هزار حديث در تفسير آن احاديث است . ابن حجر عسقلانى و بعضى حافظان ديگر نيز گفتهاند كه هيچ كس به جز احمد حنبل بر سنت پيغمبر ( ص ) احاطه نيافت . « 4 »
سفارينى هم گويد : هيچ كس از ائمه حديث اين امتياز را نيافت . « 5 » از احمد بن حنبل نقل
هامش
( 1 ) . مكى ، ابو طالب ، قوت القلوب ، ج 1 ، ص 147 .
( 2 ) . سفارينى ، غداء الالباب ، ج 2 ، ص 359 .
( 3 ) . ابن الجوزى ، صيد الخواطر ، ج 2 ، ص 369 .
( 4 ) . اين قبيل اغراقها درباره برخى از حافظان گفته شده و مؤلف در اين باره تسليم نقلهايى گرديده كه صرفا با هدف بزرگ كردن اين افراد درست شده است . افزون بر آنكه اين تعداد ، معمولا به دليل اختلاف در سند روايات است ، نه آنكه عدد روايات را نشان دهد ، م .
( 5 ) . سفارينى ، غداء الالباب ، ج 1 ، ص 258 .