در الصفوة افرانى آمده ، تعداد علوم در الاقنوم سيصد است ، اما ناظم موفق به تكميل آن نشده است .
( 1 ) شيخ طالب بن حمدون بن الحاج ، قاضى فاس درگذشته به سال 1274 كتاب الازهار الطيبه النشر فيما يتعلق ببعض العلوم من المبادى العشر را نوشت كه در فاس چاپ شد و پس از او ، نادرهء علماى مصر ، شيخ عبد الهادى ابيارى درگذشته به سال 1306 ه ق ، كتاب سعود المطالع و شرح آن را دو مجلد نوشت در چهل علم ؛ كه كتابى است سودمند و به تفصيل در موضوع خود سخن رانده است .
فريد وجدى دائرة المعارف خود را در چند جلد نوشت كه مكرر چاپ شده و همچنين كتاب كنز العلوم و اللغة او از مفيدترين نوشتههاى عصر است كه مطابق روح زمانه مىباشد و با حسن ترتيب ، دورترين مطالب را با نزديكترين و كوتاهترين الفاظ مىرساند .
( 2 )
سنت ، زادهء قرآن است و معناى حديث صحيح در قرآن يافت مىشود
سعيد بن جبير گويد : هر حديثى كه از پيغمبر ( ص ) به من رسيد ، مصداقش را در قرآن يافتم .
ابن مسعود گويد : هرگاه براى شما حديثى گفتم ، تصديق آن را از كتاب خدا به شما خبر مىدهم . ابن برهان گويد : پيغمبر ( ص ) چيزى نگفته ، مگر اينكه اصل دور يا نزديك آن در قرآن است ، هر كس اهل فهم بود فهميد و هر كس كور بود نديد . همچنين است احكام و قضاوتهاى پيغمبر ( ص ) كه طالب ، به اندازه كوشش و فهم خود درمىيابد . بعضى علماى متبحر گفتهاند : هر چه در حديث صحيح است ، به عين لفظ يا قسمتى از لفظ ، يا به معنا در قرآن يافت مىشود . ابن مرزوق درباره بعضى مشايخ و استادان خود گويد : مضمون احاديث را با آيات شرح مىكرد . همچنين جدّ مادرى ما ( مؤلف ) ، ابو الفيض حمدون بن الحاج هم - به گفتهء پسرش - خيلى اوقات مضامين احاديث صحيح را با آيات شرح مىداد و اصل هر عنوانى را در قرآن بيان مىنمود و همچنان كه پيشتر اشاره كرديم ، ابن برهان يا ابن بر جان ( درگذشته به سال 530 و مدفون در مراكش ) كتابى با عنوان معاضدة الأحاديث نگاشته است .
موضوع اين كتاب ، نشان دادن اصل احاديث صحيح مسلم در آيات قرآن است به نصّ ، يا عين معنا ، يا اشاره ، و آشكارا نشان مىدهد پيغمبر ( ص ) از سر هوا و به دلخواه حرف نمىزده ، بلكه هر چه مىفرموده بر اساس وحى بوده است ( نجم ، 20 ) و اين از نفيسترين و شگفتترين نوشتههاى مسلمانان است .