نيز ابن الحاج از سفيان نقل كرده كه چون ديد نبطيان حديث مىنويسند ، بر او گران آمد .
سپس پرسيدند . گفت : عرب در مسند علم قرار داشت ، وقتى علم از دست عرب خارج شد و به دست نبطيان و مردم دون پايه افتاد ، دين را گردانيدند . نيز از سفيان بن حسين روايت است كه اعمش بر بعض مردم سواد عراق گذشت ، بر او گرد آمدند ، اما او از حديث كردن با ايشان خوددارى نمود و گفت : چه كسى درّ و گوهر را بر گردن خوك مىآويزد ؟ سيد سمهودى در جواهر العقدين گويد : منظورش اين است كه حكمت را در نااهل نبايد قرار داد .
( 1 )
در اينكه صحابه ترجيح مىدادند سحرگاهان براى تجارت بيرون آيند
ترمذى در الجامع ، بابى بدين موضوع اختصاص داده و از پيغمبر ( ص ) روايت كرده است :
« خدايا ، به امّت من در سحرخيزىاش بركت ده » . نيز هرگاه پيغمبر ( ص ) سريه يا لشكرى اعزام كرد ، در اول روز بود . همچنين روايت است كه صخر عامرى تاجر ، اول روز مال التجاره مىفرستاد ، پس ثروتمند شد و مالش فزونى گرفت ( غير از اين حديثى از صخر نداريم ) . اما حديث پيشين را اصحاب سنن نقل كردهاند ، و حافظ منذرى از بيست صحابى روايت نموده است . در مورد خروج براى جهاد در بعد از ظهر نيز رجوع كنيد به فتح البارى .
( 2 )
صحابهاى كه در روزگار پيغمبر ( ص ) و بعد از آن تجارت پيشه بودند
( 3 ) از جمله تجارتپيشگان ، خديجه بنت خويلد است كه ثروت هنگفت داشت و مال التجاره به شام مىفرستاد و كاروان او برابر همه كاروان قريش بود . او مردان را اجير مىكرد و مال به مضاربه مىداد و چون همراه غلامش ميسره ، محمد ( ص ) را به تجارت شام مىفرستاد گفت :
دو برابر آنكه قومت به تو مىدهند ، مىدهم . حضرت پذيرفت و در بازار بصرى ، كالاى خديجه را فروخت و كالاى ديگرى خريد و اين نيز دو برابر معمول سود كرد . پس حضرت دو برابر آنچه قرار شده بود ، فايده برد . « 1 »
( 4 ) از آن شمار است زبير بن عوام ، كه به گفتهء ابن عبد البر ، تاجرى موفق بود . سبب پرسيدند ، گفت : « مال معيوب نخريدم و نظر بر سود زياد نداشتم ، و خدا به هر كس خواست بركت مىدهد » . نيز ابن عبد البر آورده است كه زبير يك هزار بردهء زرخريد داشت كه دسترنج خودشان را به دو مىدادند .
هامش
( 1 ) . ر . ك : ابن سعد ، الطبقات الكبرى ، شرح حال خديجه ( س ) .