پيغمبر ( ص ) در پذيرايى از وفود ، بهترين لباسهايش را مىپوشيد و به اصحاب نيز مىفرمود همين كار را بكنند ؛ چنان كه وقتى وفد كنده وارد شدند ، پيغمبر ( ص ) ، عمر و ابو بكر حلّهء يمانى پوشيده بودند . محمد بن عمر واقدى اسلمى ، استاد ابن سعد كتاب الوفود داشته است . مؤلف السيرة الشاميه گويد : در آن كتاب فوايدى هست كه ابن سعد بدان اشاره نكرده است . « 1 »
( 1 )
كاروانسراهاى بين راه
بعضى ، آيه «
لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتاً غَيْرَ مَسْكُونَةٍ
» « 2 » را به كاروانسراهاى ميان راه تعبير نمودهاند . در طبقات ابن سعد « 3 » آمده است كه عمر ، جايگاههايى ميان راهها تعيين نمود كه براى ازراهماندگان در آنجا آذوقه بگذارند . نيز در مدينه « دار الدقيق » داشت كه در آنجا آرد ، خرما ، حلوا و مويز براى ميهمانان خليفه فراهم بود . كسانى از عمر اجازه خواستند بين مكه و مدينه جايگاههايى براى مسافران بسازند ، اذن داد و گفت : « ابن السبيل » بيشتر سزاوار آب و سايه است . « 4 »
( 2 )
درمان بيماران و پرستارى آسيب ديدگان
( 3 ) در صحيح مسلم از عايشه روايت است كه سعد در جنگ خندق با تير قريش آسيب ديد .
حضرت دستور داد در مسجد خيمهاى براى خواباندن او زدند و در فواصل كوتاه ، عيادت و احوالپرسى مىكرد . ابن اسحاق گويد : آن خيمه متعلق به زنى از قبيله اسلم بود به نام رفيده ، و آن زن ، زخميها را مداوا مىكرد و خود را وقف خدمت به آسيب ديدگان مسلمان كرده بود .
در الاصابه نام كعيبه بنت سعد اسلمى خواهر رفيده نيز آمده كه پرستارى بيماران مىنمود .
مؤلف گويد : اين مفصلترين مطلب از سابقه بيمارستان ، در عصر پيغمبر ( ص ) راجع به بيمارستانهاى به معناى اصطلاحى است . بيمارستان ، نخستين بار در زمان وليد بن عبد الملك به سال 88 تأسيس شد و پزشكان را در آن به كار گماشتند و هزينه معيّن كردند و دستور داده شد جذاميان آنجا نگهدارى شوند كه شبها [ براى گدايى ] بيرون نيايند ، و نيز براى جذاميان و كوران مستمرى تعيين شود .
هامش
( 1 ) . نيز ر . ك : ابن حجر ، الاصابه ، احوال علقمه بن سفيان .
( 2 ) . نور ، 29 .
( 3 ) . ابن سعد ، الطبقات الكبرى ، ج 3 ، ص 203 .
( 4 ) . همان ، ص 220 .