« قيصر » باريابد ، كارپردازان دربار به او گفتند : بايد در برابر قيصر سجده كنى ، در غير اين صورت به تو اعتنا نكرده و نامهء تو را نخواهد گرفت . « دحيه » ، سفير خردمند اسلام گفت : من براى كوبيدن سنتهاى غلط رنج اين همه راه را بر خود هموار كردهام ؛ من از طرف صاحب رسالتى به نام محمد صلى اللّه عليه و آله و سلّم مأمورم به قيصر ابلاغ كنم كه بشرپرستى بايد از ميان برود و جز خداى يگانه كسى پرستش نشود . آيا با اين مأموريت ، با اين عقيده و اعتقاد چگونه مىتوانم تسليم نظريهء شما شوم و در برابر غير خدا سجده كنم ؟
كاركنان دربار از منطق نيرومند و پرصلابت سفير پيامبر شگفت زده شدند . يك نفر از درباريان خيرانديش به « دحيه » گفت : شما مىتوانى نامه را روى ميز مخصوص « سلطان » بگذارى و برگردى و كسى جز « قيصر » دست به نامههاى روى ميز نمىزند و هر موقع قيصر نامه را خواند ، شما را به حضور مىطلبد . « دحيه » از راهنمايى آن مرد تشكر كرد و نامه را روى ميز گذاشت و بازگشت .
« قيصر » نامه را گشود . ابتداى نامه كه با « بسم اللّه » شروع شده بود ، توجه قيصر را جلب كرد و گفت : من از غير سليمان عليه السّلام تا كنون چنين نامهاى نديدهام . سپس مترجم ويژهء عربى خود را خواست تا نامه را بخواند و ترجمه كند . او نامهء پيامبر را چنين ترجمه كرد :
[ نامهاى است ] « 1 » از محمد فرزند عبد اللّه ، به « هرقل » بزرگ روم . درود بر پيروان هدايت ، من تو را به آيين اسلام دعوت مىكنم . اسلام آور تا در امان باشى ، خداوند به تو پاداش مىدهد [ پاداش ايمان خود و پاداش ايمان كسانى كه زيردست تو هستند ] اگر از آيين اسلام روى گردانى گناه « اريسيان » « 2 » نيز بر تو است . اى اهل كتاب ! ما شما را
هامش
( 1 ) . « بسم الله الرحمن الرحيم من محمد بن عبد اللّه إلى هرقل عظيم الروم ، سلام على من اتّبع الهدى . أمّا بعد ، فإنّي أدعوك بدعاية الإسلام ، أسلم تسلم يؤتك اللّه أجرك مرّتين . فإن تولّيت فإنّما عليك إثم « الأريسين » ، و يا أهل الكتاب تعالوا إلى كلمة سواء بيننا و بينكم ألّا نعبد الا اللّه و لا نشرك به شيئا و لا يتّخذ بعضنا بعضا أربابا من دون اللّه فإن تولوا فقولوا اشهدوا بأنّا مسلمون ، محمد رسول اللّه .
( 2 ) . درباره تفسير اين لفظ ، ميان دانشمندان اختلاف است . ابن اثير در النهايه ج 1 ، ص 31 مىنويسد : مراد ، كارمندان -