پرچم اسلام همراه پيامبر حركت كردند و اين تفاوت بارز ، نتيجهء مستقيم پيمان « حديبيه » بود .
زيرا دستهاى از بيم قريش نمىتوانستند به مسلمانان بپيوندند ، ولى پس از آنكه قريش موجوديت اسلام را به رسميت شناخته و قبايل را در پيوستن به اسلام آزاد گذاشتند ، ترس و لرز از قبايل زيادى برداشته شد و مسلمانان توانستند با فكر آزاد به تبليغ اسلام بپردازند .
2 . دومين نتيجهاى كه مسلمانان از اين پيمان بردند ، اين بود كه پرده آهنينى كه مشركان ميان مردم و آيين اسلام پديد آورده بودند ، از ميان رفت . در نتيجه ، رفت و آمد به مدينه آزاد شد و آنان در مسافرتهاى خود به مدينه ، با مسلمانان تماس بيشترى گرفته و از برنامههاى سودمند و تعاليم عالى اسلام آگاه شدند .
نظم و انتظام مسلمانان ، اخلاص و پيروى بىچون و چراى افراد با ايمان از پيامبر ، عقل و هوش مشركان را مىربود . وضو و نظافت مسلمانان در اوقات نماز و صفوف فشرده آنها و سخنرانىهاى گرم و شيرين پيامبر ، آيات لذتبخش قرآن كه در نهايت سلاست و فصاحت بود ؛ آنان را به اسلام علاقهمند مىكرد . از طرف ديگر ، مسلمانان پس از اين پيمان ، به عناوين گوناگونى به مكه و نواحى آن مسافرت مىكردند و در تماسهاى مختلفى كه با بستگان و دوستان ديرينه خود مىگرفتند ، از اسلام تبليغ مىكردند و مزاياى اسلام ، قوانين ، آداب ، حلال و حرام آن را به آنها گوشزد مىكردند .
اين خود سبب مىشد كه دستهء زيادى از سران شرك ، مانند خالد بن وليد و عمرو عاص پيش از فتح مكه به مسلمانان بپيوندند و اين گونه آشنايى به حقيقت اسلام ، مقدمه فتح مكه را پىريزى كرد و موجب شد كه پايگاه عظيم بتپرستى ، بدون كوچكترين مقاومت به تصرف مسلمانان درآيد و مردم دسته دسته به آيين اسلام وارد شوند . « 1 »
هامش
( 1 ) . در حوادث سال هشتم به طور مشروح بيان خواهد شد .