( لغتنامه دهخدا ) به انگيزهء زنده نگهداشتن ياد حادثهء عاشورا و شهداى كربلا ، از صدر اسلام تا كنون ، همواره كتابهايى بعنوان « مقتل » نوشته شده و مىشود . شيخ آقا بزرگ تهرانى بيش از هفتاد كتاب را با همين عنوان نام مىبرد كه به حادثهء كربلا مربوط مىشود « 1 » و « مقتل » اصبغ بن نباته ( از ياران على عليه السلام ) را اوّلين مقتلى مىداند كه نگاشته شده است . « 2 » نام برخى از مقتلهاى معروف از اين قرار است ( البته آنها كه عنوان « مقتل » دارد ) :
« مقاتل الطالبيّين » : نوشتهء ابو الفرج اصفهانى ( م 356 ) كه در شرح حال و ذكر اسامى شهداى فرزندان ابو طالب است . اين كتاب به فارسى نيز ترجمه شده است : « سر گذشت كشتهشدگان از فرزندان ابو طالب » سيد هاشم رسولى محلاتى
« مقتل ابى مخنف » : نوشتهء لوط بن يحيى بن سعيد بن مخنف ، معروف به ابو مخنف كه دربارهء حوادث عاشوراست . اين كتاب نيز به فارسى ترجمه شده است . اخيرا با نام « مقتل الحسين و مصرع اهل بيته و اصحابه فى كربلا » در 230 صفحه توسّط مؤسّسة الوفاء چاپ شده است . ( - ابو مخنف )
« مقتل خوارزمى » : متن تاريخى مربوط به حوادث كربلاست ، در دو جزء كه توسّط موفّق بن احمد مكّى خوارزمى ( م 568 ) تأليف شده و اغلب مطالبش را از تاريخ ابن اعثم ( م 314 ) نقل كرده است .
« مقتل الحسين » : عبد الرزاق المقرم ( م 1391 ق در نجف ) كه دربارهء نهضت حسينى است و وقايع كربلا از خروج امام حسين « ع » از مدينه تا حوادث پس از عاشورا را در بر دارد . كتابهاى مقتل ديگرى هم معروف است ، همچون : نفس المهموم ، لهوف ، منهاج الدّموع ، العيون العبرى ، مثير الاحزان ، روضة الشهدا ، اسرار الشهادة ، منتهى الآمال ، بحار الانوار ، ج 45 و . . .
- كتابنامهء عاشورا ، تعزيه ، روضهخوانى
مقتل نويس
كسى كه متن مربوط به مجالس تعزيه و مقتل را مىنويسد . « 3 »
- مقتل
هامش
( 1 ) - الذّريعة ، ج 22 ، ص 21 به بعد . همچنين در كتاب « نگرشى به مرثيهسرايى در ايران » عبد الرضا افسرى كرمانى ، ص 137 ، بيش از شصت كتاب شعر و به نثر عنوان « مقتل » را با نام گردآورندگان آنها آورده است .
( 2 ) - همان ، ص 23 ، شمارهء 5838 .
( 3 ) - فصلنامهء هنر ، شمارهء 3 ، ص 233 .