پس از امتناع امام حسين « ع » از بيعت با يزيد و حركت به سوى مكّه ، سران شيعه در كوفه نامههاى دعوت به امام نوشتند . حضرت ، مسلم بن عقيل را به نمايندگى به كوفه فرستاد . كوفيان انقلابى با مسلم بيعت كردند ولى با آمدن ابن زياد ، اوضاع عوض شد و نگذاشتند امام به كوفه برسد . كوفه آن روز ، از بافت خاصّى تركيب يافته بود و مردم آن يكدست نبودند . هم هواداران اهل بيت و علاقهمندان به على « ع » و فرزندان او در كوفه مىزيستند ، هم گروههايى كه تفكّر خوارج را داشتند ، يا هواداران بنى اميّه در كوفه بودند .
روحيّهء فرصت طلبى ، تبعيّت از زور ، زودباورى و تأثيرپذيرى از شايعات و تبليغات ، از ويژگيهاى ديگر جامعهء كوفه بود . پولدارترين افراد هم كه نبض مالى شهر را در دست داشتند ، همچون اشعث بن قيس ، عمرو بن حريث ، شبث بن ربعى از بازوان اصلى ابن زياد محسوب مىشدند . شهرى با عناصر مختلف و ساكنان ناهمگون و ناهمدل و اغلب مهاجر به آن شهر تازه تأسيس ، سبب شده بود كه ثبات سياسى نداشته باشد و همواره دستخوش امواج گردد . روح قبايلى و تعصّبهاى طايفگى در اقوام ساكن كوفه شديد بود و ابن زياد ، با تحت سلطه گرفتن بزرگان قبايل و عشاير ، براحتى توانسته بود اوضاع شهر را در كنترل خويش در آورد . اين بود كه آن همه دعوت و بيعت ، كارساز نشد و هزاران دست بيعتگر ، در برابر طوفان « ابن زياد » ، از هم گسيخت و حسين « ع » تنها ماند .
حادثهء كربلا در نزديكى اين شهر اتفاق افتاد و سپاه يزيدى عموما از اين شهر براى جنگ با حسين « ع » آمدند . پس از عاشورا نيز ، اسراى اهل بيت وارد اين شهر شدند و زينب كبرى « ع » آنجا خطبه خواند و شادى كوفيان را به عزا مبدل ساخت . نهضت توّابين به رهبرى سليمان بن صرد و نيز قيام مختار در همين شهر به وقوع پيوست . مردم كوفه ، همانگونه كه در ركاب على « ع » در جنگ جمل و صفّين شركت داشتند ، همواره در فعاليّتهاى ضدّ اموى حضور چشمگير داشتند . اين شهر در تاريخ اسلام ، همواره دستخوش امواج سياسى ، انقلابها ، حوادث و آشوبها بوده است . حجر بن عدى ، با اصحاب پاكبازش در كوفه قيام كرد و به شهادت رسيد . عمرو بن حمق خزاعى ، در كوفه شهيد شد .
ميثم تمّار به دستور ابن زياد ، در كوفه به دار آويخته شد . رشيد هجرى نيز كه از ياران خالص على « ع » بود ، در آنجا به شهادت رسيد . جنايات و فجايع « حجّاج بن يوسف ثقفى »
هامش
359 تا 411 . و فصل پنجم كتاب « تشيع در مسير تاريخ » ترجمهء سيد محمد تقى آيت اللهى ، نيز « الكوفة ، نشأة المدينة الإسلامية » ، هشام جعيط ، دار الطليعه ، بيروت .