يحققه المحققون فكيف به غيرهم . « 1 »
مطلب چهارم مذمت و عقاب در مقابل چه امورى است ؟
در برابر چند امر است كه برخى اجماعى و برخى اختلافى است :
1 . در مقابل فعل قبيح : كسى كه عمدا و با وجود شرايط تكليف و نبود هيچ مانعى از اكراه و اضطرار و . . . حرامى از محرمات الهيه را مرتكب شود مستحق عقوبت است و اين اجماعى است .
2 . در برابر اخلال به واجب : كسى كه با وجود شرايط فوق واجبى از واجبات الهيه را ترك كند و بدان اخلال برساند و يا با همهء شرايط انجامش ندهد باز مستوجب عقوبت است ، ولى جماعتى گفتهاند : اخلال به واجب موجب استحقاق مذمت نيست به دليل اينكه اگر ما بپذيريم كه اخلال به واجب موجب مذمت است و اخلال به قبيح يعنى ترك حرام هم موجب مدح است . آنگاه اگر فرض كنيم كه انسانى خالى از هر دو باشد ، يعنى نه حرامى را مرتكب شده و نه واجبى را انجام داده پس بايد چنين انسانى هم مستحق مدح باشد و هم مذمت آنگاه استحقاق مدح و ذم در يك انسان جمع مىشود پس نمىتوان گفت اخلال به واجب عقوبت و مذمت دارد .
جواب ما : عقلا هيچ استبعادى ندارد كه دو استحقاق در يك انسان جمع شود كه به دو اعتبار باشند . آنگاه به يكى از آن دو مستحق مدح و به ديگرى مستحق مذمت باشد .
در ادامه ، كيفيت برخورد خداوند با اين شخص در قيامت خواهد آمد . نظير اينكه انسان در آن واحد هم نماز مىخواند و مستحق ثواب است و هم استماع غيبت مىكند يا به نامحرم نظر مىكند كه موجب عقوبت است . پس عقلا اين اجتماع استحالهاى ندارد .
مطلب پنجم دليل بر استحقاق ثواب در برابر طاعات چيست ؟
هامش
( 1 ) . شرح لمعه ، ج 1 ، ص 111 .