تبصرة المتعلمين في أحكام الدين ( شرح تبصره علامه حلى ) ( فارسى ) — صفحة 63
لا يجوز التصرف فى ملك الغير به غير اذنه و لا فيما فيه صلاحه كالطريق و النهر و المراح فرمود : مَن احيا ارضا فهى له ، يعنى هر كس زمين مردهاى را آباد سازد ملك او مىشود و البته منافاتى نيست كه زمينى هم ملك امام و هم ملك آبادكننده باشد چون ملكيتها در اين گونه موارد طولى است نه عرضى . احكام احياى موات : 1 - قانون كلى : تصرف در ملك ديگرى بدون اجازهء مالك شرعاً حرام است و غصب است و همچنين تصرف در حريم ملك ديگرى روا نيست و مقدار حريم در هر چيزى از حيث زياده و نقصان با اشياء ديگر متفاوت است و لكلّ شىء حريمٌ . چون منظور از حريم آن بخش خارج و زائد بر ملك است كه مالك آن را احداث مىكند جهت انتفاع كامل از ملكش و بحسب عادت و عرف مربوط به مصالح وى مىگردد و اشياء در مصالح و مرافق مورد حاجت فرق دارند فى المثل حريمى كه منزل بدان محتاج است با حريمى كه راه و چاه و رود خانه و . . . بدان نيازمند است فرق دارد و لذا اگر شخصى بخواهد حوالى و اطراف زمين ديگرى را آباد كند بايد تا حدى كه حريم ملك او نيست احياء كند و بيشتر از آن مجاز نيست مگر با اذن صاحب الحريم و اگر بدون اذن احيا كند مالك نمىشود و غاصب است . و اينك به تفصيل حريم هر چيزى را از زبان مصنف ره مىشنويم و قبل از آن بايد بدانيم كه فقها قانونى دارند مبنى بر اينكه الاذن فى الشىء اذنٌ فى لوازمه ، حال چه اذن مالك باشد مثلًا اذن داد در تصرف منزل به تبع آن اذن داده به استفاده از آب و برق آن و چه اذن شارع باشد كه وقتى اذن داد زمين باير را آباد كنند در حقيقت اذن در تصرف و حيازت حريم آن هم داده است . با حفظ اين نكته مىگوئيم : حدّ جادّهاى كه در زمينهاى مباح ابتكار مىشود : هرگاه چند نفر زمين بايرى را آباد كنند و هر كدام قطعهاى را مالك شوند حتماً بايد