جاحظ مى گويد : ابو بكر را در مسلمان شدنش فضيلت ديگرى است كه پيش از مسلمان شدن داراى دوستان بسيار و آبرومند و توانگر و آسوده بوده است به سبب اموالش مورد تعظيم بوده و از انديشهء او استفاده مى شده است . ابو بكر با مسلمان شدن از عزت توانگرى و داشتن دوستان فراوان به خوارى و تنگدستى و ناتوانى تنهايى افتاده است ، و اين غير از مسلمان شدن كسى است كه حركت و قدرتى نداشته و پيرو بوده و كسى از او پيروى نمى كرده است ، و از سخت ترين امورى كه شخص كريم گرفتار آن مىشود دشنام شنيدن پس از خوشامد و ضربه خوردن پس از هيبت و سختى پس از آسانى است .
وانگهى ابو بكر يكى از داعيان دعوت پيامبر ( ص ) و در همهء احوال پيرو آن حضرت بوده است . بنابر اين بيم او بيشتر و ناخوشايندها نسبت به او سريعتر بوده است ، و از كسانى بوده است كه مطالبه از او راحت تر صورت مى گرفته و در مورد انتقامجويى و خونخواهى به سبب شهرت و بلندآوازگى هدف قرار مى گرفته است و حال آنكه از گناه افراد كم سن و سال به سبب گمنامى و نوجوانى چشم پوشى مىشود .
شيخ ما ابو جعفر ، كه خدايش رحمت كناد ، مى گويد : آنچه دربارهء فراوانى مال و دوستان و نام آورى و شهره بودند و بزرگسالى ابو بكر گفته شده است ، همگى بر زيان ابو بكر است و نه بر سود او . اين بدان سبب است كه هر كس سيره و روش عرب را بداند ، متوجه اين نكته است كه از اخلاق عرب حفظ دوستى و وفادارى به پيمان و احترام نسبت به ثروتمندان و سالخوردگان است ، كه در همه اين امور ، به هنگام گرفتاريها مى توان اعتماد كرد و آنها را پشتوانه شمرد و به همين سبب است كه عرب هرگاه بر دوست خود قدرت مى يافت ، او را زنده نگه مى داشت و آزارم مى - كرد و در واقع سبب نجات و عفو او مى شد . از سوى ديگر بايد در نظر داشت كه اگر سن و سال على عليه السلام او را مشهور و نام آور نكرده بود و ولى نسب او و موقعيتى كه ميان بنى هاشم داشت او را مشهور ساخته بود و اگر نام على به سبب رويارويى با مردان و سفرهاى فراوان زبانزد نبود ، ولى در پناه نام ابو طالب بسيار زبانزد شده بود و شما مى دانيد كه خاندان تيم در بلند آوازگى همچون خاندان بنى هاشم نبودند و ابو قحافه قابل مقايسه با ابو طالب نبود و با اين حساب شهرت جوان بر پير و نام آورى نوجوان بر شخص سالخورده برترى مى يابد . اين هم معلوم
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 343
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص٣٤٣