السّلام ، عهدى باشد ، چون مدّت عهد وى برود ، سبيل وى هم سبيل ديگر كفّار باشد .
و آن ساعت تا چهار ماه همه را مهلتى عام هست [ 1 ] تا هر كس بمأمن و مسكن خود باز رسيد [ 2 ] ، و بعد از چهار ماه هيچ كس را از أهل شرك محابا و مهلت نباشد .
و اين جمله معنى اين آيت است از سورت براءت ، قوله تعالى :
فَسِيحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ اعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ
[ 3 ] - الآيه .
و أوّل سورت براءت در نقض عهد كفّار فرود آمده است . و ميانهء آن در كشف أحوال منافقان و إظهار خبث و مكايد ايشان . و آخر سوره در قصّهء غزو تبوك [ 4 ] . و شرح اين جمله بتفصيل از تفسير معلوم شود . و سورت براءت آخرترين سورتى بود از قرآن كه حق تعالى فرو فرستاد [ 5 ] .
پس على ، رضى اللّه عنه . چون أوّل سورت براءت بر أهل موسم خواند و آنچه پيغمبر ، عليه السّلام ، او را گفته بود ، بگفت و أهل موسم را بياگاهانيد ، و برخاست و تمامى مناسك بجاى آورد و با أبو بكر به مدينه باز آمد . و از آن سال باز ، كافران باز حجّ نرفتند و حاجيان طواف برهنه نكردند و قتال با أهل شرك در همهء ماههاى حرام حلال شد .
هامش
[ ( 1 - ) ] روا : همه را زمان هست .
[ ( 2 - ) ] ساير نسخ : رسد .
[ ( 3 - ) ] توبه ، 2 .
[ ( 4 - ) ] آيات مربوط به اين سه موضوع در متن عربى ( ج 4 ص 188 تا 199 ) آمده است .
[ ( 5 - ) ] عبارت مربوط به اينكه سورهء براءت آخرترين سورهء قرآن است در متن عربى ( ج 4 ص 188 تا 199 ) نيامده است . ولى در تفاسير مانند كشف الاسرار ( ج 4 ص 89 ) اين موضوع تأييد شده و نيز در صحيح بخارى ( ج 3 ص 249 ، طبع ليدن ) از براء نقل شده است كه آخرين سورهاى كه نازل شده سورهء براءت است . ولى پس از اين سوره آيات ديگرى نيز نازل شده است .