مقاتل گفت :
وَ رَبٌّ غَفُورٌ
: معنى آنست كه اگر قوم سبأ شكر نعمت حق بگزاردندى ، و طغيان و كفران پيش نگرفتندى ، و آن نعمتها دادهء وى دانستندى ، باز ان همه نعمت حق تعالى بر ايشان رحمت كردى و گناههاى [ 1 ] ايشان بيامرزيدى .
فَأَعْرَضُوا فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَ بَدَّلْناهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ [ 2 ] .
گفت : ايشان ، يعنى قوم سبأ ، شكر نعمت ما نگزاردند ، و آن نعمتها نه دادهء [ 3 ] ما دانستند ، لاجرم ما آنگه سيلاب بلا فرو فرستاديم و درياى عذاب بر ايشان بگشاديم و آن باغهاى ايشان ، كه دران سيب و انار بود ، به گز و كنار مبدّل كرديم و بجاى رطب و عنب ، أراك [ 4 ] تلخ در آن زمينها برويانيديم .
و عرم جمعى است ، واحد آن عرمه است ، و عرمه نام بندى باشد كه آب را باز دارد .
و به وصف الحال در اينجا أعشى اين بيت بگفته است و مكتوب است :
و فى ذاك للمؤتسى أسوة * و مأرب عفّى عليها العرم .
ديگر أميّة بن ابى الصّلت اين گفته است :
من سبإ الحاضرين مأرب إذ * يبنون من دون سيله العرما .
قتاده و مقاتل گفتهاند ] [ 5 ] نام عرم [ 6 ] ، نام وادى سبأ است .
هامش
[ ( 1 - ) ] ط و پا : گناهان .
[ ( 2 - ) ] سبا ، 15 .
[ ( 3 - ) ] ط : نا داده .
[ ( 4 - ) ] نبات تلخ و شور مزه و درخت پيلو كه با چوب آن مسواك كنند ( برهان قاطع ) .
[ ( 5 - ) ] از روا نقل شد و از اصل و ايا تا اينجا ساقط است .
[ ( 6 - ) ] در اصل : نام عرم و نا عرم .