مىآوردند ، و شكافها پيدا مىكردند ، و إحكامهاى آن بخلل مىآوردند ، تا آن بند بدان عظيمى [ 1 ] گشوده گشت و بر سر باغها و سرايهاى ايشان در گرديد و درختان از بيخ بر كند و خانها خراب گردانيد و مردم را بهلاك آورد و آن عمارتها [ 2 ] باطل شد و آن زمينها شوك [ 3 ] گشت و بجاى سيب و انار گز و كنار بررست .
و اين جمله آنست كه حق سبحانه و تعالى از ان خبر باز داده است [ 4 ] ، چنان كه از پيش گفتيم . تفسير آيت آنست كه : حق سبحانه و تعالى از قوم سبأ و آن نعمتها كه به ايشان داده بود حكايت مىكند ، و سبأ اين جايگه قوم سبأ برش مىخواهد ، بدليل آنكه مىگويد : « فى مساكنهم [ 5 ] » بلفظ جمع .
و از سيّد ، عليه الصّلاة و السّلام ، روايت [ 6 ] كردهاند كه : سبأ كه خداى تعالى در قرآن ياد كرده است كه بوده است ؟ سيّد ، عليه السّلام ، گفت :
سبأ مردى بود كه حق سبحانه و تعالى او را ده پسر داده بود ، شش ازيشان در يمن مقام داشتند ، و چهار در شام . و از هر پسرى قبيلهاى منتشر شد . و از اين شش كه در يمن مقام داشتند : قبيلهء كنده ، و قبيلهء أشعر ، و قبيلهء أزد ، و قبيلهء مذحج ، و قبيلهء أنمار [ 7 ] ، و قبيلهء حمير ظاهر گشتند . و از آن چهار كه در شام مقام داشتند ، قبيلهء عامله ، و قبيلهء لخم ، و قبيلهء جذام [ 8 ] ، و قبيلهء غسّان [ 9 ]
هامش
[ ( 1 - ) ] ساير نسخ جزايا : به يك بار از هم باز رفت و درياى آب كه ايستاده بود به يك بار در آن رودخانه گشود ( ط : گشوده گشت . پا : گشوده شد ) .
[ ( 2 - ) ] در اصل : عادتها ، و از ساير نسخ نقل شد .
[ ( 3 - ) ] ساير نسخ جز ايا : شوره ، و شوك بالفتح خار ( منتهى ) .
[ ( 4 - ) ] ساير نسخ جزايا : قوله تعالى : آيهء 14 سورهء سبأ .
[ ( 5 - ) ] حمزه و حفص و كسائى مسكنهم خواندهاند و ديگران مساكنهم .
[ ( 6 - ) ] روا : پرسيدند .
[ ( 7 - ) ] در اصل : انوار .
[ ( 8 - ) ] در اصل : خزاعه .
[ ( 9 - ) ] در اصل : غسام .