كه اهل فضل ( و كمال ) را بر ديگران مقدم مىداشت و آنان را نيز طبق مراتب فضلشان در ديانت ( و تقوى و پاكدامنى ) سهم مىداد ، بعضى از مردم يك حاجت ، بعضى دو حاجت و بعضى چند حاجت داشتند كه حضرت صلّى اللّه عليه و آله خود مشغول آنان ( و رفع نيازهايشان ) مىشد و آنان را هم به كارهايى كه به مصلحت خودشان و امّت بود مشغول مىكرد و از آنان مىپرسيد و آنچه را شايسته بود به آنان خبر مىداد و مىفرمود : ( اين دعوتها و گزارشها را ) حتما حاضران به غايبان برسانند و نيازهاى كسانى را كه نمىتوانند حاجتشان را به من برسانند برايم بگوييد زيرا كسى كه ( چنين كند و ) حاجت ناتوانى را به فرمانروايى برساند ، خدا گامهايش را در روز قيامت استوار بدارد . در پيش پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله جز همينها كه ياد شد از چيز ديگرى سخن نمىرفت از لغزش كسى انتقام نمىگرفت ، مردم ، تشنه و جوينده بر او وارد مىشدند و جز با شيرينكامى معنوى ( از پيشگاهش ) پراكنده نمىشدند ، و راه يافته ( از محضرش ) بيرون مىرفتند .
امام حسين عليه السّلام فرمود : « از پدرم دربارهء زندگى بيرون رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله پرسيدم كه در بيرون چه مىكرد ؟ » « 1 » فرمود : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله زبانش را جز از سخنان سودمند نگه مىداشت ، و مردم را با هم صميمى و متّحد مىساخت ، و آنان را گريزان نمىساخت ( تا دچار تشتّت و پراكندگى شوند ) ، بزرگوار هر قومى را احترام مىفرمود و او را بر آنان رياست مىداد ، از مردم ( جز در مواقع ضرورى و شايسته ) دورى مىجست و خود را از ( اعمال و اقوال غفلتآور ) آنان ( به دور ) نگه مىداشت ، بىآنكه خوشرويى و اخلاق كريمانه خود را از آنان بازگيرد . از اصحاب خود دلجويى و تفقّد مىنمود ، از مردم دربارهء آنچه ميانشان جريان داشت مىپرسيد و ( آنگاه ) آنچه را كه نيكو بود تحسين و تقويت مىكرد و آنچه ميانشان جريان داشت مىپرسيد و ( آنگاه آنچه را كه نيكو بود تحسين و تقويت مىكرد و آنچه را كه ناپسند و زشت بود تقبيح و تحقير مىنمود ( تا بدين وسيله مردم به خوبيها روى آورند و از بديها كنار كشند ) در كارها معتدل بود ، با كسى بگومگو و ناسازگارى نمىنمود ، خود ( از انجام وظايف الهى و توجّه به خداى سبحان ) از بيم آنكه مبادا مردم غفلت ورزند يا خسته و ناراحت شوند غافل نمىماند ، نه از حق كوتاه مىآمد و نه از آن تجاوز مىكرد ، نزديكان به
هامش
( 1 ) فسألته عن مخرج رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله كيف كان يصنع فيه ؟