تا اينجا همه ، گفتههايى بود كه از طرف نفرى - يعنى چند نفرى - از جن به جمع آنها بازگو شده بود كه بعد از آنكه قرآن را استماع كردند آن حرفها را در ميان قوم خودشان گفتند . دنبالهء مطلب به شكل ديگرى است . اولِ سوره اين جور شروع شد :
قُلْ اوحِىَ الَىَّ بگو به من وحى شده است ، كه چه ؟ ا نَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ . . . تا اينجا كه خوانديم .
استقامت بر راه
وَ الَّوِ اسْتَقاموا عَلَى الطَّريقَةِ لَاسْقَيْناهُمْ ماءً غَدَقاً يعنى باز بگو به مردم به من وحى شده است كه اگر مردم بر راه و طريق ، بر طريقت [ استقامت بورزند آنها را از آب فراوان سيراب خواهيم كرد يعنى به آنها نعمت زياد خواهيم داد . ] « طريقه » از نظر لغت همان « طريقت » است . اين غير از اصطلاح خاصى است كه متصوفه دارند كه طريقت را در مقابل شريعت و حقيقت قرار مىدهند ؛ اصطلاح خاص قرآن است . در اول بحث عرض كردم كه قرآن مىفرمايد : وَ انّا مِنَّا الصّالِحونَ وَ مِنّا دونَ ذلِكَ كُنّا طَرائِقَ قِدَداً بعضى از ما شايسته و صالح هستيم بعضى غير آن ؛ غيرصالحها طرائق متعددند . و گفتيم قرآن هميشه راه راست را يكى مىداند راه كج را متعدد ؛ براى راه راست قائل به طريقت يا طريقه - يعنى راه - است نه طرائق ، براى راه كج و باطل قائل به طرائق متعدد است . اينجا چون صحبت راه حق است كلمهء « طريقه » آمده .
وَ الَّوِ اسْتَقاموا عَلَى الطَّريقَةِ « اگر مردم استقامت بورزند و بر راه ايستادگى كنند » .
پس دو مسأله است : يكى اينكه راهِ راست است و راه ، رفتن و حركت مىخواهد .
دوم اينكه در راه - كه حركت و رفتن مىخواهد - مشكلات زيادى هست . مشكلات زياد ، استقامت و ايستادگى مىخواهد ؛ با مشكلات مواجه شدن ، مرتب مشكل را حل كردن و راه را ادامه دادن . آن داستان معروف « سيمرغ و سى مرغ » كه عطار آورده همين است . شاعر عرب مىگويد :
خَليلَىَّ قُطّاعُ الْفَيافى الَى الْحِمى * كَثيرٌ وَ امَّا الْواصِلونَ قَليلٌ
يعنى دوستان من ( دو دوست من ) ! كسانى كه در صحرا به طرف مقصد راه مىافتند ، آنهايى كه ابتدا به راه مىافتند زياد هستند اما تدريجاً كم مىشوند . اول يك شور و هيجانى همه را فرا مىگيرد ، همه از بيخ و بن حركت مىكنند . اگر مطلب در همان مرحلهء اول پايان بپذيرد همه خودشان را صاحب حق و حقيقت مىدانند . اما اندكى