كه مىآيد وسوسه مىكند ، بعد مىرود پنهان مىشود ، دومرتبه ظاهر مىشود و باز پنهان مىشود ) كه در سينهها و دلهاى مردم وسوسه مىكنند ، از جن و از مردم . « مِنَ الْجِنَّةِ وَ النّاسِ » عطف بيانِ چيست ؟ مىگويند عطف بيان به همان وسواس خنّاس است ؛ يعنى ما دو جور وسوسهگر داريم ، يك وسوسهگر پنهان و يك وسوسهگر آشكار . وسوسهگر آشكار انسانهاى وسوسهگر هستند كه اينها شياطينالانساند .
قرآن بعضى از انسانها را شيطان مىنامد : شَياطينَ الْانْسِ وَ الْجِنِّ « 1 » شيطانهاى انسى و شيطانهاى جنّى . شيطان يك معناى اعمى است كه به هر وسوسهگرى حتى به انسان شيطان گفته مىشود .
سؤال : آيا مىتوان گفت جن يك امر سمبليك است ؟
استاد : سمبليك نه به آن معنا كه واقعيتى نباشد . يك واقعيت پوشيده است ؛ و گفتيم قرآن به خود شيطان هم به اعتبار اينكه ديده نمىشود جن مىگويد .
قرآن مىفرمايد كه جن اولًا قبل از انسان در روى زمين پيدا شده ، چون در تعبير قرآن آمده است : وَ الْجانَّ خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ مِنْ نارِ السَّمومِ « 2 » يعنى خلقت اينها قبل از خلقت انسان در عالم بوده است . ديگر اينكه براى اينها ذكور و اناث و توالد و تناسل هست كه از خود قرآن اجمالًا اين مطلب فهميده مىشود . سوم اينكه براى اينها مؤمن و غيرمؤمن هست ، كه از آيات بعد مطلب كاملًا فهميده مىشود . و ديگر اينكه اينها پايينتر از انس و تابع انس هستند يعنى مقامات و كمالات معنوى كه براى انس ( انسان ) پيدا مىشود براى جن در آن حد پيدا نمىشود ؛ آنها محكومند كه تابع انس و تابع پيغمبران باشند .
استماع قرآن توسط گروهى از جن
حال اينجا قرآن اشاره مىكند كه جريانى در همان اوايل اسلام رخ داده است . پيغمبر اكرم در مكه مشغول قرائت قرآن بوده ، گروهى از جنها - كه هميشه در عالم در حال حركت هستند ولى انسان وجود آنها را احساس نمىكند - وقتى آمدند از آن نزديك
هامش
( 1 ) . انعام / 112 .
( 2 ) . حجر / 27 .