بدبخت و گناهكار مىكنند . دوتايى همديگر را بيشتر گناهكار و بدبخت و بيچاره مىكنند ، يعنى كارى است به زيان هر دو طرف .
وَ انَّهُمْ ظَنّوا كَما ظَنَنْتُمْ انْ لَنْ يَبْعَثَ اللَّهُ احَداً . انسانهاى گمراه گمان مىكردند مثل شما گمراهان ( رو مىكند به قومش و مىگويد مثل شماگمراهان ) كه خيال مىكرديد و گمان مىبرديد كه خدا احدى را مبعوث نخواهد كرد ؛ يعنى فكر مىكرديد ديگر نبوتى نخواهد بود و پيغمبرى نخواهد آمد . چه گمان باطلى شما كرديد و چه گمان باطلى آنها كردند ! برخى « انْ لَنْ يَبْعَثَ اللَّهُ احَداً » را به مسألهء حشر مىزنند : گروهى از انسانها منكر حشر و بعث قيامت شدند ، مثل گروهى از شما ؛ آيا خيال كردهايد كه همين حياتِ در دنياست و زندگى كردن و مردن و بعث و حشر و نشرى ديگر وجود ندارد ؟
وَ انّا لَمَسْنَا السَّماءَ فَوَجَدْناها مُلِئَتْ حَرَساً شَديداً وَ شُهُباً . وَ انّا كُنّا نَقْعُدُ مِنْها مَقاعِدَ لِلسَّمْعِ فَمَنْ يَسْتَمِعِ الْانَ يَجِدْ لَهُ شِهاباً رَصَداً .
تعبير قرآن دربارهء آسمان
در ذيل سورهء وَالصّافّات و سورههاى ديگرى عرض كرديم كه قرآن دربارهء آنچه كه ما « آسمان » مىناميم تعبيرى دارد كه نه با هيئت قديم جور درمىآيد نه با هيئت جديد ؛ با هيئت قديم تباين دارد ، با هيئت جديد تباين ندارد ولى در هيئت جديد قهراً مطرح نيست از باب اينكه مسألهاى است ما فوق هيئت ، و آن اين است كه قرآن مىگويد : انّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِزينَةٍ الْكَواكِبِ « 1 » يعنى ما نزديكترين آسمانها را به ستارگان زينت كردهايم . يا در يك آيهء ديگر مىفرمايد : وَ لَقَدْ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابيحَ « 2 » ما نزديكترين آسمانها را به چراغها زينت كردهايم ؛ يعنى تمام اين خورشيدها ، ماهها ، ستارهها به نزديكترين آسمانها تعلق دارند . از نظر هيئت قديم ماه به آسمان نزديك تعلق داشت ، عطارد به آسمان دوم ، زهره به آسمان سوم ، خورشيد به آسمان چهارم ، مريخ به آسمان پنجم ، مشترى به آسمان ششم ، زحل به
هامش
( 1 ) . صافّات / 6 .
( 2 ) . ملك / 5 .