جسم برزخى
علماى قديم نيز در يك جاى ديگر به جسم نامحسوس برخورد كرده بودند . اين را هم باز ملاصدرا اثبات كرد و يك مقدارش را شيخ اشراق و ديگران اثبات كردند و قبل از همهء اينها در روايات اشاره به اين مطلب آمده بود و آن مسألهء جسم برزخى است . جسم برزخى خودش يك حقيقت است . الآن همين جا هركدام ما كه نشستهايم جسم برزخى هم داريم ولى اكنون ما با اين چشم دنيايى نمىتوانيم ببينيم .
ما در يك شرايط خاصى ممكن است همان جسم برزخى خودمان را ببينيم در حالى كه جدا از جسم مادى ماست . اين افرادى كه در اثر عبادت و رياضت مىتوانند بدن مادى خود را خلع كنند و كنار بيندازند ، بعد خودش را با آن جسم برزخىاش كاملًا مىبيند ، اين بدنش را هم مىبيند .
آقاى طباطبايىِ ما نقل مىكردند و در جايى نوشتهاند كه استادشان آقاى قاضى كه مرد بسيار بزرگوارى بوده - البته به ايشان كه شاگردش بوده گفته است ؛ اين حرفها را به هركس كه نمىگويند - گفته بود يك وقتى كه خودم را در حال خلع بدن ديدم اين بدنم را نگاه كردم ، در مقابل خودم بودم ، دقت كردم ديدم كه يك خال كوچكى اينجا هست . من تا آن وقت اصلًا اين خال را نديده بودم ، يعنى در آينه كه نگاه كرده بودم به عمرم متوجه اين خال نشده بودم . در آن حال كه خودم را ديدم متوجه وجود چنين خالى - كه قدرى كمرنگ بوده - در بدن خودم شدم .
الآن در مسألهء ارواح - كه امروز مسألهء مهمى در دنياست - نمىشود اينها را يك امر كوچكى گرفت . مسألهء مشاهدهء ارواح ، خودش يك حقيقتى است . در درجهء اول اولياى دين اين مطلب را گفتهاند .
اميرالمؤمنين وقتى كه به وادىالسلام نجف تشريف بردند ، خواستند اندكى بنشينند . برخى گفتند فرش بياوريد . فرمود : نه ، روى زمين مىنشينيم . بعد فرمود :
شما چه مىدانيد ! الآن اينجا غلغلهء ارواح است ، شما خيال كردهايد كه چيزى نيست ؟ ! خود آن ارواح وقتى كه در اين عالم ظاهر مىشوند با يك جسم ظاهر مىشوند .
حتى در وقتى كه انسان در خوابْ خودش را مىبيند كه حركت مىكند ، اين اشتباه است كه بگوييم خيال مىكند ؛ آن خيال نيست . از اين نظر كه خيال مىكند همين بدن است كه حركت كرده ، خيال است . اما از نظر اينكه واقعاً يك بدنى را در