فَارْحَمْنا » خدايا ! آنگاه كه اولين و آخرين را در قيامت گرد مىآورى به ما ترحم بفرما !
پس در قيامت از فرق به سوى جمع مىرويم . اين متفرقات مكانى و زمانى ، در آن جهان همه مجتمعات و با هم هستند . اين يك لقب قيامت است .
دو معنا براى « يومالتغابن » :
معناى اول
يك لقب ديگر قيامت كه قرآن ذكر فرموده است « يومالتغابن » است . تغابن از مادهء « غَبْن » است . « غَبْن » داريم و « غَبَن » كه معانى نزديك به هم دارند . اين مصرع از صبيان است : « غَبْن در زرها زيان است و غَبَن در رأيها » . اين ، اصطلاح بازارى است كه در يك معامله و داد و ستدى كه كسى انجام مىدهد اگر كمتر از آنچه كه داده است بگيرد اسمش مىشود « غبْن » . اين در مال است . اگر انسان در فكر ضرر كند مىشود « غَبَن » . به هر حال مادهء « غبن » مربوط به از دستدادن سرمايه است .
قيامت روز « تغابن » است . « تغابن » به اصطلاح علماى صَرف از باب « تفاعل » است و در معناى باب « تفاعل » اشتراك است . وقتى كه دو نفر يا بيش از آن در كارى شركت داشته باشند گاهى آن را در باب « تفاعل » بيان مىكنند . « تضاربَ زيدٌ و عمروٌ » يعنى زيد و عمرو هر دو در عمل زدن شريك هستند . « تغابن » يعنى مشاركت كردن در غبن . بعضى از مفسرين جنبهء باب تفاعل اين كلمه را درنظر نگرفتهاند و همينقدر گفتهاند كه روز قيامت روز غبن است ، روز مغبونيت است ، به اين معنا كه هر كسى احساس مغبونيت مىكند ، هم سعيد احساس مغبونيت مىكند و هم شقى .
يك مثال عادى بازارى مىزنيم . اگر معاملهء يك زمين پيش بيايد ، عدهاى آن را مىخرند و عدهء ديگرى سرمايهء خودشان را صرف آن نمىكنند و صرف چيز ديگرى مىكنند . بعد كه اين زمين ترقى مىكند هر دو دسته احساس مغبونيت و ناراحتى مىكنند . آن كسى كه نخريده احساس مغبونيت مىكند كه عجب معاملهء مفتى پيش آمد و انجام ندادم و آن كسى هم كه معامله كرده است باز ناراحت است كه چرا كم خريدم ، اى كاش بيشتر مىخريدم .
در قيامت همهء مردم مگر افراد بسيار نادرى كه يك لحظه را هم از دست ندادهاند احساس غبن مىكنند . حساب مىكنند كه ما هفتاد سال عمر كرديم . هفتاد سال يعنى هفتاد « سيصد و شصت و پنج روز » . هفتاد را در سيصد و شصت و پنج