اختلاف ميان تشيع و تسنن در مورد منافقين
نكتهء اول راجع به منافقين در صدر اسلام است كه گفتيم اينجا يك نوع اختلاف نظرى ميان شيعه و سنى وجود دارد . اهل تسنن معمولًا منافقينى را كه در قرآن از آنها ياد شده است و بلكه اساساً منافقين در دورهء اسلام را منحصر مىدانند به منافقين مدنى ، يعنى منافقينى كه از انصار هستند ، و معتقدند كه اينها در اوايل ورود پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله به مدينه پيدا شدند و بعد در سالهاى آخر حيات پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله هم ريشهشان كنده شد و كارشان تمام شد . اينطور هم تعليل مىكنند - كه تا اين مقدار حرف درستى است - كه در مدينه گروهى بودند كه در رأسشان مردى بود به نام عبداللَّه بن ابَىّ كه اينها از اول ، از آمدن پيغمبر ناراضى بودند ، يعنى آمدن پيغمبر اكرم منافع خاص آنان را در خطر مىانداخت ، ولى موج اسلام در مدينه موجى بود غيرقابل مقاومت و اينها چارهاى نداشتند الّا اينكه خود را در زير پوشش اسلام مخفى كنند ؛ يعنى در باطن همان كه بودند بودند ، ولى تظاهر به اسلام مىكردند . شك ندارد كه چنين گروهى در مدينه بودهاند و اينها منافق بودهاند و بسيارى از آيات هم ناظر به همانهاست و شأن نزول آيات نفاق اغلب در مورد همانهاست .
ولى آيا منافقين منحصر بودند به همين منافقين مدنى كه به قول اين حضرات ريشهء آنها هم در همان زمان پيامبر كنده شد ، و يا نه منافقين منحصر به اينها بودند و نه ريشهء خود اينها كنده شد ؟
وقتى كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله از دنيا رفت ، منافقين هنوز گروهى قوى و نيرومند بودند . اين مطلب دلايلى دارد . يكى اينكه اين يك امر واضح و روشنى است كه همانطور كه موج اسلام در مدينه خواهناخواه سبب شد كه عدهاى هم كه درواقع مسلمان نبودند تظاهر به اسلام كنند ، در سالهاى آخر يعنى بعد از آنكه مكه فتح شد ، عين همان جريان ، در مكه تكرار شد ؛ يعنى موج اسلام باز مكه را آنچنان گرفت كه باز عدهاى از مردم مكه ، از همان قرشىها ، وقتى ديدند كه ديگر اين موج غيرقابل مقاومت است خودشان را در زير پوشش اسلام مخفى كردند . امثال ابوسفيان در حدود بيست سال با پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله جنگيده بودند و به شدت هم مخالفت كرده بودند ، احقاد بدريه و حديبيه و احديه در اينها بود ، كشتهها داده بودند ، در راه مبارزه با اسلام همه چيزشان را درواقع از دست داده بودند . شك ندارد كه وقتى موج اسلام مكه را گرفت و اينها تظاهر به اسلام كردند ، اسلام اينها يك اسلام واقعى نبود و لهذا