سؤال مختلف .
« وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ » . بنابراين بايد هر كسى در آنچه كه پيش مىفرستد دقيق باشد ، دقت كند ، وارسى كند ؛ در نهايت دقت ، عمل خودش را پيش بفرستد .
سعدى مىگويد :
برگ عيشى به گور خويش فرست * كس نيارد ز پس ، تو پيش فرست
نكتهاى است كه بعد من به تفاسير كه برخورد كردم ديدم اين نكته را ذكر كردهاند : در « وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ » « نَفْسٌ » نكره ذكر شده است ؛ كأ نّه اين است كه يك كسى هم پيدا بشود چنين كارى بكند . نه اينكه معنايش اين است كه واجب كفايى است ، بلكه يعنى آيا كسانى پيدا نمىشوند كه اهل اين كار باشند ؟ و چرا اينچنين است ؟
تقواى قبل از عمل و تقواى بعد از عمل
پس يك تقوا داريم كه قبل از « وَلْتَنْظُرْ » [ است ؛ ] مىگويند اين تقواى قبل از عمل است كه هر عملى بايد مسبوق به تقوا باشد تا آن عمل قبول شود ، چون « انَّما يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقينَ » « 1 » خدا هر عملى را فقط از متقيان مىپذيرد . انسان وقتى كه اعمال زيادى انجام مىدهد پيش خودش خيلى خودش را از خدا طلبكار مىداند ، خصوصاً كه در كتابهاى حديث يا دعا مانند مفاتيح نوشته است كه اگر مثلًا دو ركعت نماز خواندى خداوند چقدر اجر و ثواب مىدهد ، اگر فلان زيارت را كردى چنين و چنان . با خود مىگويد پس ما آنجا خيلى انبار كردهايم ، الى ماشاءالله انبار كردهايم . قرآن مىگويد :
« انَّما يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقينَ » همه آنها درست است اما شرطش متقى بودن است . اگر متقى باشى خدا مىپذيرد ، اگر متقى نباشى اساساً از گمرك آنجا رد نمىشود ، هيچ قبول نمىشود .
دومرتبه « وَ اتَّقُوا اللَّهَ » . تقوا مقدمهء عمل و شرط قبول عمل است ، و هر عملى انسان را آماده مىكند براى تقواى بعد از عمل و تقواى بالاتر . « انَّ اللَّهَ خَبيرٌ بِما تَعْمَلون » خدا به تمام كارهاى شما آگاه است . در يك آيهء قرآن داريم : « يا ايُّهَا الَّذينَ
هامش
( 1 ) . مائده / 27 .