طبيعى و فطرى بشر اين نيست كه هر عقيدهاى را كه انتخاب كرد ، به موجب اين حق محترم است . مىگويند انسان از آن جهت كه انسان است محترم است ، پس اراده و انتخاب انسان هم محترم است . هرچه را انسان خودش براى خودش انتخاب كرده ، چون انسان است و به ارادهء خودش انتخاب كرده كسى حق تعرض به او را ندارد .
ولى از نظر اسلام اين حرف درست نيست . اسلام مىگويد انسان محترم است ولى آيا لازمهء احترام انسان اين است كه انتخاب او محترم باشد ؟ ! يا لازمهء آن اين است كه استعدادها و كمالات انسانى محترم باشد ؟ لازمهء احترام انسان اين است كه استعدادها و كمالات انسان محترم باشد يعنى انسانيت محترم باشد .
مثالى عرض مىكنم : انسان كه انسان است به موجب يك سلسله استعدادهاى بسيار عالى است كه خلقت در انسان قرار داده است . قرآن هم مىفرمايد : وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنى ادَمَ « 1 » ما بنىآدم را محترم و مورد كرامت خودمان قرار دادهايم . انسان فكر و انديشه دارد ، استعداد علمى دارد و اين در حيوانات و نباتات و جمادات نيست . به همين دليل انسان نسبت به يك حيوان يا گياه محترم است . وَ عَلَّمَ ادَمَ الْاسْماءَ كُلَّها « 2 » خداوند همهء اسماء و شئون خودش را به آدم آموخت . نمىگويد به گوسفند يا اسب يا شتر آموخت . كمال انسان در اين است كه عالِم باشد . انسان يك سلسله استعدادهاى اخلاقى و معنوى دارد ، مىتواند شرافتهاى بزرگ اخلاقى داشته باشد ، احساسات بسيار عالى داشته باشد كه هيچ حيوان و گياهى اينگونه چيزها را نمىتواند داشته باشد . انسان بودن انسان به هيكلش نيست كه همينقدر كه كسى روى دو پا راه رفت و سخن گفت و نان خورد ، اين ديگر شد انسان . اين انسانِ بالقوّه است نه انسان بالفعل . بنابراين ممكن است بزرگترين جنايتها را بر انسان ، خود انسان بكند يعنى من به عنوان يك انسان انسانيت خود را به دست خودم از بين ببرم ، انسانى باشم جانىِ بر انسان . من اگر به ارادهء خودم عليه كمالات انسانى خودم اقدام كنم ، انسان ضد انسانم و در واقع حيوان ضد انسانم . من اگر دشمن علم از آب درآمدم و گفتم علم براى بشر بد است ، يك انسان ضد انسانم و بلكه غلط است بگويند انسان ضد انسان ، بايد بگويند حيوان ضد انسان ، يك انسان بالقوّه بر ضد
هامش
( 1 ) . اسراء / 70 .
( 2 ) . بقره / 31 .