وَ الَّذينَ امَنوا وَ هاجَروا وَ جاهَدوا فى سَبيلِ اللَّهِ وَ الَّذينَ اوَوْا وَ نَصَروا اولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنونَ حَقّاً لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَريمٌ بار ديگر از مهاجرين و انصار تجليل و تعظيم مىكند : آن با ايمانان ، آن مهاجران ، آن مجاهدان در راه خدا ، و اين انصار كه آنها را پناه دادند و يارى كردند ، اينها مؤمنين حقيقى هستند . معلوم مىشود كه وقتى انسان پاكباخته شد ، در راه ايمان و عقيدهء خودش از همه چيز گذشت ، علامت اين است كه مؤمن حقيقى است . لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَريمٌ خدا گذشتههاى اينها را مىآمرزد و خدا روزىِ بزرگوارى به اينها عنايت مىكند . مقصود از روزى فقط خورد و خوراك نيست ؛ يعنى نعمتهايى آنچنان بزرگوارانه به اينها عنايت مىكند كه شما تصورش را نمىكنيد .
وَ الَّذينَ امَنوا مِنْ بَعْدُ وَ هاجَروا وَ جاهَدوا مَعَكُمْ . تا اينجا همهاش صحبت از مهاجرين اولين [ و انصار ] بود . و اما آنان كه ايمان آوردند ولى بعدها ايمان آوردند نه در آن دوران بسيار سخت ، و مهاجرت كردند و بعد هم پا به پاى شما مجاهده كردند فَاولئِكَ مِنْكُمْ اينها هم از شما هستند . معنايش اين است كه البته در درجهء شما نيستند اما از شما هستند . اينها را هم از خودتان خارج ندانيد ؛ يعنى حكم مهاجرين را دارند ، جزء جامعه اسلامى هستند ، جزء اين پيكر هستند اما هرگز اينها به درجهء آن مهاجرين اولين و آن انصار نمىرسند . وَ اولُوا الْارْحامِ بَعْضُهُمْ اوْلى بِبَعْضٍ فى كِتابِ اللَّهِ انَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَليمٌ . چون در اين آيات ، زياد از نزديك بودن مؤمنين به يكديگر سخن رفته است ، از اينكه اينها نزديكترين افراد به يكديگر هستند ، و به اصطلاح صحبت از پيوند روحى و معنوى است ، مخصوصاً با توجه به اينكه تواريخ مىگويند پيغمبر اكرم براى يك مدت موقت ارث هم در ميان آنها برقرار كرد ؛ براى اينكه مسلمين خيال نكنند كه پيوند جسمانى به كلى بىاثر است ، هرچه هست پيوند معنوى است و بنابراين در مسئلهء ارث كه انتقال مال و ثروت است ، مال و ثروت فقط به برادران مسلمان مىرسد نه به خويشاوندان نَسَبى و سببى ، قرآن مىگويد : اولُوا الْارْحامِ بَعْضُهُمْ اوْلى بِبَعْضٍ فى كِتابِ اللَّه لكن خويشاوندان به يكديگر اولويت دارند ؛ يعنى در مسئلهء ارث ، باز آنچه حاكم است خويشاوندى است نه چيز ديگر . انَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَليمٌ خدا به همه چيز دانا و آگاه است .
در اينجا سورهء مباركهء انفال پايان مىپذيرد و بعد سورهء برائت شروع مىشود .
توضيح مختصرى راجع به سورهء برائت عرض مىكنم و تفسير مفصل آن باشد براى
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 341
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٤١