گفتيم پيغمبر اكرم در صدر اسلام ميان مهاجرين و انصار عقد اخوّت بست و حتى در ابتدا ميان آنها ارث برقرار كرد يعنى گفت اينها از يكديگر ارث مىبرند . البته اين يك حكم استثنايى بود براى مدت معين . اگر يك مهاجر مىمُرد ، چيزى اگر داشت به برادر انصارى او مىرسيد ، و برعكس . در آن مدتى كه مسلمين در مضيقه بودند پيغمبر اين حكم را برقرار كرد ، بعد حكم را برداشت و فرمود ارث بر همان اساس قرابت و خويشاوندى است ، كه هنوز هم اين حكم باقى است . و در همان جاست كه مسئلهء برادرى پيغمبر با اميرالمؤمنين مطرح است . اين را اهل تسنن هم قبول دارند . پيغمبر اكرم ميان هر يك از مهاجرين و انصار عقد اخوّت بست و طبق قاعده بايد ميان على عليه السلام كه از مهاجرين است و يكى از انصار عقد اخوّت برقرار كند ولى با هيچيك از انصار عقد اخوّت برقرار نكرد . نوشتهاند كه على عليه السلام آمد نزد پيغمبر و فرمود : يا رسولَاللَّه ! پس برادر من كو ؟ شما هركسى را با يكى برادر كرديد ، برادر من كو ؟ فرمود : انَا اخوكَ من برادر تو هستم . اين يكى از بزرگترين افتخارات اميرالمؤمنين است كه نشان مىدهد اميرالمؤمنين در ميان صحابهء پيغمبر يك وضع استثنايى دارد ، او را نمىشود با ديگران همسر كرد ، همترازو قرار داد ، والّا خود پيغمبر علىالقاعده بايد مستثنى باشد و تازه اگر هم مستثنى نباشد ، پيغمبر هم از مهاجرين است و بايد با يكى از انصار عقد اخوّت ببندد ، و على عليه السلام هم با يكى از انصار . ولى نه ، ميان خودش و على عليه السلام عقد اخوّت بست . اين بود كه اين سمت برادرى و اين شرف برادرى براى هميشه براى على عليه السلام باقى ماند و خود حضرت از خودش به اين سمت ياد مىكند و ديگران هم مىگويند : اخو رَسولِ اللَّه برادر پيغمبر .
على پسرعموى پيغمبر بود از نظر نسب ، ولى مىگويند برادر پيغمبر . به اعتبار همين است . در اين وقت [ وقت بستن عقد اخوّت ميان مهاجرين و انصار ، رسولخدا ] فرمود : اينها ولىّ يكديگرند . تا يك مدت موقتى اين ولايت اثرش ارث بردن هم بود كه از يكديگر ارث مىبردند . اين دو دسته .
وَ الَّذينَ امَنوا وَ لَمْ يُهاجِروا آنان كه ايمان دارند اما هجرت نكردهاند . خيليها بودند كه نتوانستند از مال و ثروتشان ، از خويشاوندانشان ، از زن و بچههاشان بگذرند .
مالَكُمْ مِنْ وَلايَتِهِمْ مِنْ شَىْءٍ حَتّى يُهاجِروا آنها در اين ولايت شريك نيستند ، تا وقتى كه مهاجرت كنند . اينها الان كه آنجا ماندهاند جزو آنها هستند . البته مسلماناند ، ولى در اين روابط نزديك ولايتى كه مسلمين نسبت به يكديگر دارند شريك نيستند . قرآن
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 338
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٣٨