منظور قرآن در باب ولاء مؤمنين و مسلمين نسبت به يكديگر عملى شده است . در آن مقاله عرض كردم كه ما يك ولاء اثباتى داريم و يك ولاء نفيى . قرآن يك جا مىگويد ولاء داشته باشيد و يك جا مىگويد نداشته باشيد . مسلمين را مىگويد نسبت به يكديگر ولاء داشته باشيد ، نسبت به كفار نداشته باشيد . اين معنايش اين است كه شما مسلمين بايد يك پيكر را تشكيل بدهيد نه اينكه عضو يك پيكر ديگر بشويد كه آن پيكر مال ديگران است ، خواه شما در آنها مستهلك بشويد و يا شما و آنها مجموعاً يك پيكر را به وجود آوريد . اين از آن چيزهايى است كه اسلام نمىپذيرد .
تقسيم رباعى قرآن
اين چهار آيه ، در اين زمينه يك بيان بسيار رسايى دارد . در اينجا قرآن مسلمين را چهار دسته مىكند و حكم هر چهار دسته را هم بيان مىكند ؛ چهار دستهاى كه در صدر اسلام بودند و در دورههاى بعد هم حكم آنها را مىشود استفاده كرد . پنجم هم كه طبقهء كفار هستند كه راجع به آنها اشارهاى كرد . براى اينكه اين چهار دسته را كاملًا بشناسيم ، توضيح مىدهيم :
مهاجرين اولين يا سابقين اولين
گروهى از مسلمانهاى صدر اسلام ، مهاجرين اولين يا به تعبير قرآن « السّابِقونَ الْاوّلون » ناميده مىشوند . مهاجرين اولين يعنى كسانى كه قبل از آنكه پيغمبر اكرم به مدينه تشريف ببرند مسلمان شده بودند و آن وقتى كه بنا شد پيغمبر اكرم خانه و ديار را ، مكه را رها كنند و به مدينه بيايند ، اينها همه چيز خود را يعنى زن و زندگى و مال و ثروت و خويشاوندان و اقارب خويش را يك جا رها كردند و به دنبال ايده و عقيده و ايمان خودشان رفتند . اين يك مسئلهء شوخى نيست . فرض كنيد براى ما چنين چيزى پيش بيايد و بخواهيم براى ايمان خودمان كار بكنيم . خودمان را در نظر بگيريم با كار و شغل و زن و بچه خود ، با همين وضعى كه الان داريم ، يك دفعه از طرف رهبر دينى و ايمانى ما فرمان صادر مىشود كه همه يك جا بايد از اينجا حركت كنيم برويم در يك مملكت ديگر يا در يك شهر ديگر ، آنجا را مركز قرار بدهيم .
ناگهان بايد شغل و زن و بچه و پدر و مادر و برادر و خواهر و خلاصه زندگىمان را