مسئلهء روح
اينكه اشخاصى مىگويند در كجاى قرآن مسئلهء روح مطرح است ، در خيلى جاهاى قرآن مطرح است . از جمله همينجاست كه مردن را توفّى تلقى مىكند ، مىگويد ما تحويل گرفتيم و به تمام و كمال هم تحويل گرفتيم ، نه اينكه بگويد شخصيت انسان عبارت است از روح و بدن ، نيمى از آن را تحويل مىگيريم ، نيم ديگرش را رها مىكنيم تا تكهتكه شود . اصلًا آن تكهتكه شده را جزء شخصيت انسان حساب نمىكند .
تعبير « توفّى » مكرر در قرآن آمده است . در يك جا مىفرمايد : اللَّهُ يَتَوَفَّى الْانْفُسَ حينَ مَوْتِها . در جاى ديگر مىفرمايد : قُلْ يَتَوَفّيكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذى وُكِّلَ بِكُمْ در يك جا مىفرمايد : انَّ الَّذينَ تَوَفّيهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمى انْفُسِهِمْ در اينجا هم كه مىفرمايد : وَ لَوْ تَرى اذْ يَتَوَفَّى الَّذينَ كَفَرُوا الْمَلائِكَةُ . . .
بنابراين در قرآن مسئلهء روح مطرح است و مردن از نظر قرآن فوت نيست ، از باب اينكه شخصيت انسان تنها بدن و تشكيلات و تركيبات بدنى نيست ، والّا از نظر بدنى در اينكه مردن فوت و متلاشى شدن و از دست رفتن است شكى نيست ؛ ولى قرآن مىگويد مردن مساوى است با تحويل گرفتن به تمام و كمال شخصيت انسان بدون اينكه ذرهاى از آن مانده باشد .
شخصى آمد خدمت اميرالمؤمنين على عليه السلام و عرض كرد : يا اميرالمؤمنين ! من در بعضى از آيات قرآن يك تناقضى مىبينم و از اين جهت مضطرب و ناراحت شدهام . مىبينم يك مطلب را قرآن در جاهاى مختلف به صور مختلفى بيان كرده است كه با هم نمىخواند . فرمود : چه مطلبى ؟ بگو تا جواب بدهم . ( ظاهراً در ابتدا حضرت خيلى از او تقدير كردند كه سؤال طرح مىكند ) عرض كرد : مسئلهء مردن و قبض روح . من در يك آيه مىبينم قرآن مىفرمايد : اللَّهُ يَتَوَفَّى الْانْفُسَ حينَ مَوْتِها يعنى خدا نفوس و ارواح را قبض مىكند و تحويل مىگيرد . در اينجا قبض روح را به خدا نسبت داده است و مىگويد قابضالارواح خود خداوند است . در آيهء ديگر مىفرمايد : قُلْ يَتَوَفّيكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذى وُكِّلَ بِكُمْ بگو قبض روح شما را ملكالموت [ انجام مىدهد ، ] فرشتهاى كه موكّل براى قبض روح و ميراندن افراد است قبض روح مىكند . همچنين آيات ديگرى است كه با هر دوى اينها منافات دارد ، مثل اينكه مىفرمايد : انَّ الَّذين تَوَفّيهُمُ الْمَلائِكَةُ يا همين آيهء مورد بحث كه مىفرمايد : وَ لَوْ تَرى اذْ