پنج يا شش قسمت بكنيم ، بالاخره آن را به چه مصرفى بايد رساند ؟ بعد كه ثابت كرديم عقيدهء اهل تشيع در اين سه مسئله درست است ، بحث چهارمى راجع به فلسفهء اين حكم بنا به عقيدهء اهل تشيع داريم .
خمس به چه تعلق مىگيرد ؟
اما قسمت اول كه خمس به چه تعلق مىگيرد ؟ عرض كرديم كه اهل تسنن مىگويند كه خمس فقط به غنائم دارالحرب تعلق مىگيرد ، و اهل تشيع مىگويند به مطلقِ درآمدهاى خالص كه در مقابل آن ، انسان هيچ عوضى خرج نكرده است . منشأ اختلاف ، كلمه غَنِمْتُمْ است كه معنى غَنِمْتُمْ چيست ؟ اگر نخواهيم با آنها مباحثه كنيم ، مىگوييم ائمهء ما گفتهاند مقصود از غَنِمْتُمْ مطلقِ درآمدهاى خالص اضافى است ، ولى اگر اهل تسنن بخواهند با ما مباحثه كنند و بگويند به چه دليل حرف ائمهء شما درست است ، بايد برويم سراغ كلمهء غَنِمْتُمْ و ببينيم لغت عربى دربارهء اين كلمه چه مىگويد ؟
اگر لغت عربى گفت كلمهء غَنِمْتُمْ كه از مادهء « غَنِمَ ، يَغْنَمُ ، غانِمٌ ، مَغْنومٌ » مىباشد يعنى غنيمتى كه در دارالحرب نصيب شما مىشود و اختصاص دارد به غنائم دارالحرب ، مىگوييم حرف آنها درست است ، و اما اگر سراغ لغت رفتيم و گفتند كلمهء « غَنِمَ ، يَغْنَمُ » و هرچه از اين ماده است ، يك كلمهء اعم است و اختصاص به غنائم دارالحرب ندارد ، مىگوييم حرف شيعه درست است .
اول مىرويم سراغ قرآن ، ببينيم در خود قرآن اين كلمه چگونه به كار رفته است ؟ ماده « غَنِمَ » در قرآن سه جا به كار رفته است ( غير از آنجا كه لفظ « غَنَم » به معنى گوسفند است ) . يكى بعد از اين آيه است : فَكُلوا مِمّا غَنِمْتُمْ . آن هم مثل اين آيه است . هرچه اينجا بگوييم ، آنجا هم مانند آن است . همچنين در قرآن آمده است :
فَعِنْدَ اللَّهِ مَغانِمُ كَثيرَةٌ « 1 » در نزد خدا مَغْنَمهاى بسيارى است . مىخواهد به مردم بفهماند كه فوايد بسيارى كه شما مىخواهيد از دنيا ببريد و چشم به آن دوختهايد نزد خداست . معلوم است كه مقصود اين نيست كه غنائم دارالحرب نزد خداست ، بلكه مقصود تفضلات زياد است ، چون آنچه خدا به بشر مىدهد اضافى است يعنى انسان چيزى از خدا طلبكار نيست ، هرچه كه خدا به بنده مىدهد تفضل است . پس ما
هامش
( 1 ) . نساء / 94 .