وَ انْ يَعودوا و اما اگر باز نگردند و همان خطاها و گناهان گذشته را تكرار كنند ( اينجا قرآن به كنايه جواب مىدهد ) فَقَدْ مَضَتْ سُنَّةُ الْاوَّلينَ به آنها بگو سنت و روشى كه ما دربارهء امم گذشته داشتهايم گذشته است ، سنت ما دربارهء گذشتگان جارى شده است ، يعنى شما هم همان سرنوشت را خواهيد داشت . تعبير قرآن عجيب است ! نمىگويد اگر تكرار كنند چنين مىكنيم ، با اينكه مقصود همان است ؛ ولى مىخواهد بگويد ما هركارى كه بكنيم ارادهء ما جزئى نيست كه روى يك شىء بالخصوص تصميم بگيريم ، ارادهء ما كلى است ، قانون است . قانون الهى در گذشته چنين بوده است كه متخلف ، مجرم ، گنهكار ، منحرف مجازات خودش را ديده است ، پس شما هم خواهيد ديد .
وَ قاتِلوهُمْ حَتّى لاتَكونَ فِتْنَةٌ وَ يَكونَ الدّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ فَانِ انْتَهَوْا فَانَّ اللَّهَ بِما يَعْمَلونَ بَصيرٌ . وَ انْ تَوَلَّوْا فَاعْلَموا انَّ اللَّهَ مَوْليكُمْ نِعْمَ الْمَوْلى وَ نِعْمَ النَّصيرُ .
عرض كرديم كه قرآن يك صحنهء مبارزه را مجسم مىكند . مىگويد كفار آرام نخواهند نشست ، پولها خرج خواهند كرد . به مؤمنين و مسلمين هشدار مىدهد كه گو اينكه عاقبت كار كفار شكست و حسرت و مغلوبيت است ولى اينها همه به اين شرط است كه اهل ايمان به آن وظيفهء خودشان كه مبارزه با باطل است قيام كنند .
اينجاست كه قرآن دستور مبارزه مىدهد ، نمىگويد شما مطمئن باشيد اينها خود به خود شكست مىخورند و از بين مىروند ، مثل حرفهايى كه اغلب مامىگوييم : خود به خود خودشان از ميان مىروند ، ديگر احتياجى به مبارزهء ما نيست . قرآن نمىگويد كفار خود به خود شكست مىخورند ، بلكه اشاره مىكند به وظيفهء مسلمين و مؤمنين و مىگويد : وَ قاتِلوهُمْ حَتّى لا تَكونَ فِتْنَةٌ وَ يَكونَ الدّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ با اينها بجنگيد ؛ يعنى آنها كه باز نمىگردند و در راه باطل اصرار مىورزند ، وقتى كه شما مىبينيد سرسختى نشان مىدهند و پولشان را [ در راه باطل ] خرج مىكنند ، شما هم مردانه با آنها بجنگيد ، چرا ؟ حَتّى لاتَكونَ فِتْنَةٌ تا ريشهء فتنه را بكَنيد . از اين آيهء قرآن ، فلسفهء جهاد در اسلام روشن مىشود . اسلام دينى است كه يكى از دستورهاى اصيل آن جهاد است . جهاد يعنى سربازى ، يعنى جنگ . بايد اندكى در اطراف اين موضوع توضيح بدهم اگرچه بعداً ، مخصوصاً در سورهء برائت ، آيات زيادى دربارهء
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 244
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٤٤