هنوز اين بحثِ جنگِ به تعبير قرآن طيّب و خبيث ، پاك و ناپاك ، حق و باطل ، تتمّه دارد . در آيهء بعد ، به وسيلهء پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله به اينها اعلام و اتمام حجت مىكند كه اى پيغمبر ! به اين كافران اعلام كن و بگو از هر جاى راهشان كه برگردند ، از هر نقطه كه برگردند ، خدا توبهء آنها را مىپذيرد .
اين نكته را بايد توجه داشته باشيد كه قرآن هيچ وقت انسان را مادامى كه زنده است و مىتواند عملى انجام دهد و اراده و انتخاب و اختيار نمايد ، مأيوس نمىكند ، و لهذا مىگويد درِ توبه هميشه به روى بنده باز است . اما توبه ، گفتن لفظ نيست .
« اسْتَغْفِرُ اللَّهَ رَبّى وَ اتوبُ الَيْه » را به زبان آوردن توبه نيست . توبه يعنى بازگشت . قرآن اتمام حجت مىكند كه اى پيغمبر ! به اين كافران اعلام كن كه اگر از راهى كه مىروند بازگردند تمام گذشتهها پوشانده مىشود . قُلْ لِلَّذينَ كَفَروا بگو به اين كافران انْ يَنْتَهوا ( يَنْتَهوا از مادهء « نهى » است . نهى كردن منع كردن است . « انتها » يعنى نهىپذيرى ) اگر نهى بپذيرند ، يعنى اگر باز گردند از راهى كه مىروند ، خدا مىپذيرد . خدا با بندهء خودش هرگز لجبازى نمىكند : يُغْفَرْلَهُمْ ما قَدْ سَلَفَ اگر باز گردند تمام گذشتهها به نفع آنها پوشانده مىشود . يُغْفَرْ از مادهء « غُفران » است . غفران را معمولًا به كلمهء « آمرزش » ترجمه مىكنيم و درست هم هست . در فارسى ما كلمهء ديگرى نداريم كه ترجمه كلمهء « غفران » باشد . ريشهء كلمهء غفران ، مفهوم « پوشش » را مىدهد . به مغفرت و آمرزش از آن جهت غفران مىگويند كه خداوند روى گناهان گذشته را مىپوشاند و ستر مىكند . يُغْفَرْلَهُمْ ما قَدْ سَلَفَ اگر توبه كنند ، آنچه كه قبلًا گذشته است يعنى اعمال بدى كه مرتكب شدهاند آمرزيده مىشود يعنى رويش پوشانده مىشود ، كَالعدم مىگردد ، ناديده گرفته مىشود . پس معنى كلمهء « غفران » پوشيدن و پوشاندن است .
شعرى حافظ دارد كه تقريباً در همين زمينهء طلب مغفرت است و مناجاتى است در زبان غزل . مىگويد :
ما بدين در نه پى حشمت و جاه آمدهايم * از بد حادثه اينجا به پناه آمدهايم
درگاه الهى را مىگويد .
رهرو منزل عشقيم و ز سر حدّ عدم * تا به اقليم وجود اينهمه راه آمدهايم
شاهد من اين شعر است :
آبرو مىرود اى ابر خطاپوش ببار * كه به ديوان عمل نامه سياه آمدهايم