به نام خدا و اسلام ولى در نهايت امر اين پول صرف اشخاص يا امورى مىشود كه بر ضرر اسلام است ، به جهنم مىروى . ولى اگر يك نفر مؤمن آن مقدارى كه بر او لازم و واجب است ، سعى و كوشش خود را كرد كه پولش را در راهى خرج كند كه راه خير باشد ، اما از آنجا كه بشر است و گاهى اشتباه مىكند نتيجهاى نگرفت ، وجدانش آرام است چون او به حسب نيت صادقانهء خودش و به حسب سعى و كوشش خودش در راه خدا داده است ولى تصادفاً به نتيجه نرسيده است . ولى آدمى كه خدا را نمىشناسد و به تعبير قرآن كافر است و فقط براى هدفهاى فردى و شخصى و مادى [ كار مىكند ] و دنبال آز و شهوت خودش است ، وقتى پول خرج مىكند براى اينكه به مقاصدش برسد و بعد مىبيند نمىرسد ، داغى مىشود در دلش . قرآن هم مىفرمايد : ثُمَّ تَكونُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً اين پول خرج كردنها به صورت يك حسرتهايى بر روى اينها باقى خواهد ماند . آيا در همين جا تمام مىشود ؟ اينها پولى خرج مىكنند و بعد به نتيجه نمىرسد و حسرتش به دلشان مىماند ؟ نه ، ثُمَّ يُغْلَبونَ در مرحلهء بعد خودشان شكست مىخورند و نابود مىشوند . در مرحلهء اول ، برنامهشان شكست مىخورد و در مرحلهء دوم خودشان .
اين آيات در اوايل ورود پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله به مدينه نازل شده است ، چون آيات بعد [ دربارهء جنگ ] بدر است . جنگ بدر در سال دوم هجرت واقع شد و اين آيات آن طور كه مفسرين مىگويند در همين سال نازل شده است و تا آن وقت هنوز كفار ، هم از نظر عُدّه و هم از نظر عِدّه ، هم از نظر مال و ثروت و اقتصاد و هم از نظر نظامى خيلى قويتر از مسلمين بودند . قرآن دارد آيندهاى را كه به حسب ظاهر پيشبينىاش مشكل بود به صورت غيب خبر مىدهد كه در آينده اينها پولها خرج خواهند كرد و همين پول خرج كردنها به صورت حسرتهايى در دل اينها باقى خواهد ماند و در نهايت امر هم خودشان مغلوب مىشوند و شكست مىخورند ، كه در فتح مكه قضيه رخ داد . آيا در همين جا قضيه خاتمه پيدا مىكند ؟ پول خرج كردن و بعد هم حسرت كشيدن و بعد هم شكست خوردن ؟ نه ، آن بعدش به مراتب بالاتر است : وَ الَّذينَ كَفَروا الى جَهَنَّمَ يُحْشَرونَ تمام اينها در جهنم جمع خواهند شد .
پس اين آيهاى كه خواندم مشتمل بر چهار قسمت بود . يكى اينكه كافران بيكار نخواهند نشست و در آينده پول زيادى خرج خواهند كرد . دوم اينكه خودشان خواهند ديد كه اين پول خرج كردنها به نتيجه نرسيد ، و حسرت اين پولها در دلشان
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 240
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٤٠