از كتب ضلال است ؟ ! بلى ، جز كتاب آسمانى و گفتار واقعى معصومين ، هر كتاب ديگر را كه در نظر بگيريم يك رسالتى دارد براى يك مدت موقت و محدود ؛ آن مدت كه گذشت آن رسالت تمام مىشود .
اين مطلب كه عرض كردم يك مسئلهء مهم اجتماعى است و هنوز براى ما به صورت يك معما و يك مجهول كه بايد آن را حل كرد طرح نشده است . من انتظار ندارم كه در اين جلسه كاملًا مطلب روشن شود . مكرر بايد گفته شود تا ما باور كنيم كه وسايل هدايت هر زمانى مخصوص خود آن زمان است . لازم است شواهدى از متن اسلام بر اين مطلب بياورم تا معلوم شود در آثار اسلامى به اين مطلب توجه داده شده .
آيهاى در ابتداى سخنرانى خواندم :
ادْعُ الى سَبيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتى هِىَ احْسَنُ .
اين آيهء كريمه به اتفاق مفسرين ، سه وسيلهء مختلف براى دعوت و هدايت مردم ذكر كرده و هريك از اين سه وسيله براى يك مورد مخصوص است . مىفرمايد :
مردم را به راه پروردگارت بخوان . كلمهء « رب » هرجا كه ذكر مىشود عنايتى است به معنى تربيت . چون مقام ، مقام دعوت و تربيت است با كلمهء « رب » تعبير شده : مردم را به راه پروردگارت بخوان ، آن راهى كه مردم بايد پرورش داده شوند و تربيت شوند به آن راه . مردم را بخوان . با چه وسيله ؟ به وسيلهء حكمت . حكمت يعنى سخن متقن و محكم كه قابل خدشه و تشكيك نيست ؛ به اصطلاح منطقيين و حكما يعنى سخنى كه مقدماتش صد درصد يقينى است . يعنى مردم را به راه پروردگارت بخوان با برهان و حكمت و علم صد درصد خالص و عقل خالص .
مفسرين گفتهاند دعوت كردن به وسيلهء حكمت و برهان و دليل عقلى و علمى براى يك دستهء خاص است كه استعداد آن را دارند .
وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ يعنى مردم را به راه پروردگارت بخوان به وسيلهء موعظهء خوب و پند و اندرزهاى دلپسند . بعضى از مردم استعداد بيان عقلى و علمى ندارند ، اگر مسائل علمى براى آنها طرح شود گيج مىشوند . راه هدايت آنها پند و اندرز است . با تمثيل و قصه و حكايت و هر چيزى كه دل آنان را نرم كند بايد آنها را
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 517
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥١٧