كتب حديث اهل تسنن هم ضبط شده . رسول اكرم مىفرمايد : انّا مَعاشِرَ الْانْبِياءِ امِرْنا انْ نُكَلِّمَ النّاسَ عَلى قَدْرِ عُقولِهِمْ « 1 » ما پيغمبران مأموريم كه با مردم به اندازهء عقلشان سخن بگوييم . ما با هركس حرف مىزنيم ، ظرفيت عقل و سطح فكر او را در نظر مىگيريم و متناسب با عقل و فكر خود او حرف مىزنيم ؛ با آن كه سطح فكرش بالاتر است در سطح بالاتر و با آن كه سطح فكرش پايينتر است در سطح پايينتر گفتگو مىكنيم ؛ با آدم عامى سخن بلند ملكوتى كه سرش گيج شود نمىگوييم و به يك حكيم ، جوابى كه به يك پيرزن مىدهيم نمىدهيم . مولوى به مضمون همين حديث اشاره مىكند و مىگويد :
پست مىگويم به اندازهء عقول * عيب نبود اين ، بود كار رسول
يك فرق كه بين روش انبيا و روش فلاسفه هست اين است كه فلاسفه يك منطق و يك سطح معين هميشه در بيان به كار مىبرند . آنها يك متاع و يك جنس بيشتر در مغازهء خود ندارند . مشتريهاى آنها هم فقط يك طبقه هستند و اين از عجز آنهاست ، زيرا مقصود خود را جز در لفّافهء يك سلسله اصطلاحات نمىتوانند بگويند و ناچار يك طبقهء معين كه به زبان آنها آشنا هستند حرف آنها را مىفهمند و بس . مىگويند بر سر در مدرسهء معروف افلاطون - كه باغى بود در بيرون شهر آتن و نام آن باغ آكادميا بود و امروز هم به همين مناسبت مجامع علمى را آكادمى مىگويند - شعرى نوشته بود كه مضمونش اين بود : هركس هندسه نخوانده به اين مدرسه وارد نشود .
در مكتب و روشى كه انبيا دارند همه گونه شاگرد مىتواند استفاده كند ، همه جور متاع در آنجا هست ، هم عالىِ عالى كه افلاطون بايد بيايد شاگردى كند و هم پايينِ پايين كه به درد يك پيرزن مىخورد . بر سر در هيچ مكتب پيغمبرى نوشته نشده كه هركس مىخواهد از اينجا استفاده كند بايد فلان قدر تحصيل كرده باشد .
البته هرچه بيشتر تحصيل كرده باشد و مستعدتر باشد بيشتر استفاده مىكند ، هرچه كمتر مستعد باشد باز به اندازهء خودش مىتواند بهره ببرد ، زيرا انّا مَعاشِرَ الْانْبِياءِ امِرْنا انْ نُكَلِّمَ النّاسَ عَلى قَدْرِ عُقولِهِمْ .
هامش
( 1 )
. كافى ، ج 1 / ص 23 .