يكديگرند . هر نسلى مسئول هدايت نسل بعدى است . بالاخص كسانى كه سمت رسمى رهبرى دارند مسئوليت بيشترى دارند . به هر حال اين نتيجه يعنى هدايت يافتن بايد به دست آيد ، و اما وسيلهاى كه بايد از آن استفاده شود ، براى هميشه و همه جا تعيين نشده و قابل تعيين و اندازهگيرى هم نيست .
در آيهء كريمه مىفرمايد : قوا انْفُسَكُمْ وَ اهْليكُمْ ناراً وَقودُهَا النّاسُ وَ الْحِجارَةُ « 1 » يعنى خودتان و خاندانتان را از آتشى كه آتشگيرهاش آدم است و سنگ ، حفظ كنيد . خودِ نتيجه را مىخواهد ، به وسيله كار ندارد .
در اسلام براى هدايت و رهبرى ، يك شكل صد درصد معيّن ترسيم نشده كه همهء اجزاء و مقدمات و مقارنات و شرايط و موانع در نظر گرفته شده باشد ، و اساساً قابل تعيين و ترسيم و اندازهگيرى نيست چون متفاوت است . رهبرى مردم مثل نماز يك امر تعبدى و يكنواخت نيست ، يا فىالمثل از نوع وِرد خواندن و مَنتر خواندن نيست كه طرفْ يك وردى حفظ است براى عقربزدگى يا مارزدگى و هر عقربزده يا مارزده را كه بياورند او همان ورد معيّن را كه حفظ كرده مىخواند .
نسبيت و موقت بودن وسيلهها
يك چيز در يك جا وسيلهء هدايت است و بسا هست همان چيز در جاى ديگر وسيلهء گمراهى و ضلالت باشد . منطقى كه يك پيرزن را مؤمن مىكند اگر در مورد يك آدم تحصيلكرده به كار برده شود او را گمراه مىكند . يك كتاب در يك زمان ، متناسب ذوق عصر و ذوق زمان و سطح فكر زمان بوده و وسيلهء هدايت مردم بوده است و همان كتاب در زمان ديگر اسباب گمراهى است . ما كتابها داريم كه در گذشته وظيفهء خود را انجام دادهاند و صدها و هزارها نفر را هدايت كردهاند ولى همان كتابها در زمان ما كسى را هدايت نمىكند ، سهل است ، اسباب گمراهى و شك و حيرت مردم مىباشد ، از كتب ضَلال بايد شمرده شود ؛ خريد و فروش آنها ، طبع و نشر آنها خالى از اشكال نيست .
عجب ! كتابى كه هزارها بلكه دهها هزار را در گذشته هدايت كرده است ، حالا
هامش
( 1 ) . تحريم / 6 .