مسئول يكديگرند . هر نسل مسئول نسل بعدى است كه اين دين و اين هدايتى كه از نسلهاى گذشته دست به دست به آنها رسيده است آن را حفظ كنند و به نسلهاى بعدى برسانند ، يعنى نسلهاى بعدى را آماده كنند براى پذيرفتن و استفاده از آن .
بنابراين بحث در رهبرى نسل جوان بحثى است از يك وظيفه و مسئوليت كه متوجه همه است .
چيزى كه اين بحث را به صورت يك مجهول و يك مسئله درمىآورد كه بايد در اطراف آن دقيقاً انديشيد و راه حل آن مجهول را پيدا كرد اين است كه رهبرى يك فرد يا يك نسل در همهء احوال و همهء شرايط يكسان نيست ، متفاوت است ، شكلها و كيفيتهاى گوناگون دارد ، وسايلى كه به كار برده مىشود متفاوت است ، يك نسخهء معين ندارد كه دربارهء همهء افراد و همهء نسلها در همهء زمانها يك جور داده شود . از اين رو در هر زمانى و تحت هر شرايطى بايد دقيقاً انديشيد كه به چه نحو بايد صورت بگيرد و چه نسخهاى بايد داده شود .
دو نوع مسئوليت
در سخنرانىاى كه من در همين جا تحت عنوان « امر به معروف و نهى از منكر » ايراد كردم ، به اين نكته اشاره كردم و حالا هم تكرار مىكنم و مىگويم مسئوليتهاى دينى ما بر دو قسم است : بعضى مسئوليتها مسئوليت يك كار است با يك شكل بالخصوص و قيافهء معين ؛ همهء خصوصيات كار و اجزاء و شرايطش را خود اسلام معين كرده است و گفته است كه شما اين كار را در اين قالب معين و با اين شكل خاص انجام دهيد . البته اين كار براى نتيجهاى فرض شده ، اما ما مسئول نتيجه نيستيم . اينها را مىگويند تعبّديات . ما مىتوانيم آن نوع كارها را مسئوليت شكل و قالب بناميم . مثلًا نماز دستورى است كه مقدمات و مقارنات معين دارد ، شرايط و اجزايى دارد ، موانع و قواطعى دارد . دستور اين است كه ما نماز را هميشه با همين قالب و شكل انجام دهيم . تعبّدىِ محض است . البته اين كار با اين شكل به خاطر نتيجهاى است ، بلكه نتايجى برايش هست : انَّ الصَّلوةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ « 1 » ، اما ما فقط مسئول مقدمهء اين نتيجه هستيم نه مسئول خود نتيجه . اگر آن مقدمه را به طور
هامش
( 1 ) . عنكبوت / 45 : [ به درستى كه نماز ( انسان را ) از كارهاى زشت و ناپسند باز مىدارد . ]