مرحلهء تاريخى لزوماً نسبت به مرحلهء قبل از خود كاملتر بوده باشد . نظر به اينكه عامل اصلى اين حركت انسان است و انسان موجودى مختار و آزاد و انتخابگر است ، تاريخ در حركت خود نوسانات دارد ؛ گاهى جلو مىرود و گاهى به عقب برمىگردد ، گاه به راست منحرف مىشود و گاه به چپ ، گاهى تند مىرود و گاهى كند و احياناً براى مدتى ساكن و راكد و بىحركت مىماند . يك جامعه همچنانكه تعالى مىيابد انحطاط پيدا مىكند . تاريخ تمدنهاى بشرى جز يك سلسله تعاليها و سپس انحطاطها و انقراضها نيست . در عين حال همچنان كه توين بى مورخ و دانشمند شهير معاصر گفته است : « انحطاط تمدنها امرى اجتنابناپذير نيست ، ولى تاريخ بشريت در مجموع خود يك خط سير تكاملى را طى كرده است » .
به سوى آزادى از جبر طبيعت و اجتماع
ز . سير تكاملى بشريت به سوى آزادى از اسارت طبيعت مادى و شرايط اقتصادى و منافع فردى و گروهى ، و به سوى هدفى بودن و مسلكى بودن و حكومت و اصالت بيشتر ايمان و ايدئولوژى بوده و هست .
ارادهء بشر ابتدايى بيشتر تحت تأثير محيط طبيعى و محيط اجتماعى و طبيعت حيوانى خودش شكل گرفته و متأثر شده است ، ولى ارادهء بشر مترقى در اثر تكامل فرهنگ و توسعهء بينش و گرايش به ايدئولوژيهاى مترقى تدريجاً از اسارت محيط طبيعى و اجتماعى و غرايز حيوانى آزادتر شده و آنها را تحت تأثير قرار داده است .
ماهيت جهاد
ح . جهاد و امر به معروف ماهيت انسانى دارد نه طبقاتى .
اصالت نيروى فكرى و اخلاقى
ط . نيروى اقناع فكرى يعنى نيروى برهان و استدلال اصالت دارد . به عبارت ديگر ، وجدان بشر چه از نظر فكرى و چه از نظر گرايشهاى متعالى انسانى نيرويى است اصيل و احياناً حاكم بر مقتضيات مادى .