در پاريس بوديم صحبت بود كه قرار است به زيارت آقا بيايد ، بعد شنيدم آمده و مايل است به ايران بيايد و چه خوب است كه زمينه مسافرت اين آدم را به ايران فراهم كنند ، دعوتش كنند كه به ايران بيايد . زبان فارسى را هم ياد گرفته . آن كتاب را كه آدم مىخواند مىبيند كه در طول حدود 250 سال دوره قاجاريه علماى شيعه هميشه با سلاطين درگير بودهاند و نهضتهاى ضد سلاطين را اينها رهبرى مىكردهاند . كتابش البته نقطه ضعفهاى كوچكى هم دارد كه ناشى از اين است كه بالاخره هرچه باشد يك آدم بيگانه است و به محيط ايران خيلى وارد نبوده . ولى در مجموع چون بىطرفانه و بىغرضانه نوشته است آدم احساس مىكند كه چطور روحانيت شيعه هميشه در كنار مردم بوده و به سود مردم قيام و حركت مىكرده است و اين تهمتهايى كه به روحانيت شيعه مىزنند صرفا تهمت است و هيچ حقيقت ندارد .
در همين نهضت ملى ايران هم كه خودمان ديديم ، روحانيت ، مرحوم آيتاللَّه خوانسارى و مرحوم آيتاللَّه كاشانى نقش عظيم داشتند ، فدائيان اسلام نقش زياد داشتند . اصلا ابتداى اين نهضت را اينها راه انداختند . اگر تلاش اينها نبود محال بود كه نفت ايران ملى شود ، يعنى اينها اين نهضت را در ميان همه قشرها و طبقات نفوذ دادند .
در نهضتى كه از 15 خرداد به اين طرف شد ، روحانيت تنها نيرويى بود كه پيش افتاده بود و پيشتاز بود و به گونهاى وارد عمل شد كه فساد را از ريشه كند . ديگر مسئله اين نبود كه نفت را مثلا خارجيها مىبرند ، دست خودمان باشد ، يا ما مىخواهيم امتياز تنباكو لغو شود ، بلكه دست انداخت روى آن ريشه اصلى : استبداد داخلى ، استعمار خارجى . يك درخت 2500 ساله را كه احدى خيال نمىكرد بكَند ، كَند و دور انداخت ، يك امر باورنكردنى براى دنيا .
آنچه گفتيم مربوط به گذشته اين انقلاب و رابطه روحانيت با گذشته انقلاب بود .
براى ما كافى نيست كه پيوسته بياييم درباره روحانيت و گذشته انقلاب بحث كنيم و خودمان را سرگرم كنيم كه روحانيت چنين نقشى در گذشته داشته است .
گذشته گذشت . فكر براى آينده بايد كرد . در آينده ، اين انقلاب نياز زيادى به روحانيت دارد به شرط آن كه روحانيت وظايف خودش را در آيندهء انقلاب خوب
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 265
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٦٥