است ، مشهود است . و يك وقت به قدرى نزديك مىشويد كه حرارت آتش به بدن شما مىرسد و شما را گرم مىكند ، داخل آتش مىشويد . اين حق اليقين است .
انسان ممكن است خدا را كاملًا بشناسد و به وجود مقدسش ايمان و اذعان داشته باشد ولى در زندگى خصوصى خود اثر لطف خاص خدا و عنايتهاى مخصوصهاى كه گاهى به بندگانش عنايت مىفرمايد نبيند . اين ، مرتبهء علم اليقين است . ولى گاهى هست كه عملًا اثر توحيد را مشاهده مىكند ، دعا مىكند و دعاى خود را مستجاب شده مىبيند ، در كارها به خدا اعتماد و توكل مىكند و از غير خدا اعتمادش را قطع مىكند و اثر اين توكل و اعتماد را در زندگى خودش مىبيند ، اثر توحيد را شهود مىكند . اين ، مرتبهء عين اليقين است . آن دسته از بندگان حق لذت مىبرند كه اهل دل و اهل توكل و اعتماد به خدا هستند و آثار دعاهاى خود و توكلها و اعتمادهاى خود را مشاهده مىكنند ، از بهجتها بهرهمند مىشوند كه براى ما كمتر قابل تصور است . البته مرتبهء بالاتر آن است كه دعاكننده مستقيماً خود را با ذات حق در تماس مىبيند ، بلكه خودى نمىبيند و خودى مشاهده نمىكند ؛ فعل را فعل او ، صفت را صفت او ، و در همه چيز او را مىبيند .
انسان وقتى كه يك هنر كوچكى را مىآموزد ، علمى و فنى را ياد مىگيرد ، درس مىخواند ، طبيب يا مهندس مىشود ، بعد از سالها زحمت و رنج همين كه اولين بار اثر هنر خودش را مىبيند ، مثلًا مريضى را معالجه مىكند و او بهبودى مىيابد ، طرح ساختمانى را مىريزد و ساخته مىشود و خوب و ظريف و عالى از كار در مىآيد ، غرق سرور و بهجت مىگردد ، عزتى در خود احساس مىكند . از بالاترين لذتها اين است كه انسان اثر هنر خود را ببيند .
چه حالى به انسان دست مىدهد اگر اثر هنر ايمان خود را ، يعنى لطف خاص خدا را نسبت به خود ببيند ؟ ! عزتى كه از راه موفقيت در توحيد براى انسان دست مىدهد و سرور و بهجتى كه در آن حال دست مىدهد هزارها درجه بالاتر است ، هزارها درجه لذيذتر و شيرينتر است .
خداوند ما را شايستگى دهد كه توفيق دعا و مناجات با او را پيدا كنيم و از مواهب اين حالت مقدس و روحانى بهرهمند گرديم .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 793
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٧٩٣