نمىتوان كشيد . در اين سپاه هر يك سوار به تنهايى قادر است كه حصارى را فتح كند ، احتياجى به اجتماع و يورش دسته جمعى نيست .
ارزش و اثر تقوا
موضوع ديگر ، ارزش و آثار تقواست . گذشته از آثار مسلّمى كه تقوا در زندگى اخروى بشر دارد و يگانه راه نجات از شقاوت ابدى است ، در زندگى دنيوى انسان هم ارزش و آثار زيادى دارد . اميرالمؤمنين ( سلام اللَّه عليه ) كه بيش از هركس ديگر در تعليمات خود روى معناى تقوا تكيه كرده و به آن ترغيب فرموده آثار زيادى براى آن ذكر مىكند و گاهى يك عموميت عجيبى به فوايد تقوا مىدهد ، مثل اينكه مىفرمايد :
عِتْقٌ مِنْ كُلِّ مَلَكَةٍ ، نَجاةٌ مِنْ كُلِّ هَلَكَةٍ . .
يعنى آزادى است از هر رقّيتى و نجات است از هرگونه بدبختى .
يا اينكه مىفرمايد :
دَواءُ داءِ قُلوبِكُمْ وَ شِفاءُ مَرَضِ اجْسادِكُمْ وَ صَلاحُ فَسادِ صُدورِكُمْ وَ طَهورُ دَنَسِ انْفُسِكُمْ « 1 » .
تقوا دواى بيمارى دلهاى شما و شفاى مرض بدنهاى شما ، درستى خرابى سينههاى شما و مايهء پاك شدن نفوس شماست .
على عليه السلام همهء دردها و ابتلائات بشر را يك كاسه مىكند و تقوا را براى همهء آنها مفيد مىداند . حقاً هم اگر به تقوا صرفاً جنبهء منفى و اجتناب و پهلو تهى كردن ندهيم و آنطور بشناسيم كه على شناخته ، بايد اعتراف كنيم كه يكى از اركان زندگى بشر است ( چه در زندگى فردى و چه در زندگى اجتماعى ) ، اگر نباشد اساس زندگى متزلزل است .
هامش
( 1 ) نهج البلاغه ، خطبهء 196