دين انسانيت را اختراع كند . در اين كتاب نوشته بود كه اتباع او معشوقهء وى را مريم عذراى اين دين مىخوانند ؛ يعنى به اندازهاى كه مسيحيها براى مريم عذرا تقديس و احترام قائل هستند ، پيروان مكتب انسانيت اگوست كنت براى معشوقهء او تقديس و به اصطلاح قدسيت قائلند .
ولى بعدها مسئلهء مكتب انسانيت و به عبارت ديگر اصالت بشر ، به شكلهاى ديگر مطرح شده است كه امروز شما خودتان مىبينيد و مىخوانيد و مىشنويد .
چون بايد همهء مطالب را در يك سخنرانى خلاصه كنم ، قسمتهايى را بهطور خلاصه و مختصر عرض مىكنم . در باب انسان و اصالت انسان مسائل خيلى زيادى هست .
لااقل به صورت سؤال ، اينها را عرض مىكنم :
اختيار و مسئوليت انسان
از جمله سؤالاتى كه دربارهء انسان مطرح است ، مسئلهء آزادى و اختيار انسان و مسئلهء مسئوليت و رسالت انسان است . آيا واقعاً انسان يك موجود آزاد و مختار است ؟ و آيا مسئوليتى دارد ؟ و آيا رسالتى دارد كه بايد آن رسالت را انجام بدهد ؟
البته اگر جواب را از نظر منطق اسلامى بخواهيد ، بايد بگويم صددرصد . در قرآن سورهاى است به نام سورهء انسان كه « الدَّهر » هم به آن مىگويند ، و از اين جهت سورهء « انسان » ناميده مىشود كه در اول اين سوره ، از انسان نام برده شده است و از اختيار و آزادى و رسالت و مسئوليت انسان . اين سوره با اين آيات شروع مىشود :
هل اتى على الانسان حين من الدهر لم يكن شيئا مذكورا . انا خلقنا الانسان من نطفة امشاج نبتليه فجعلناه سميعا بصيرا . انا هديناه السبيل اما شاكرا و اما كفورا
« 1 » .
بنابراين انسان يك موجود مجبور در مقابل دستگاه و خالق خلقت نيست .
خالق خلقت از او چه خواسته است ؟ از او آزادى خواسته است ، او را به صورت يك موجود آزاد آفريده است ، به صورت يك موجود مسئول ، به صورت موجودى
هامش
( 1 ) دهر ( انسان ) / 1 - 3 .