خودش يك عمل انسانى است كه در اسلام اين عمل وجود دارد . پيغمبران هم اين كار را مىكردند و مخصوصاً در برنامهء اسلام تشويق و تقويت مظلوم عليه ظالم هست . از وصاياى على عليه السلام به دو فرزند بزرگوارش حسن عليه السلام و حسين عليه السلام است كه : كونا لِلظّالِمِ خَصْماً وَ لِلْمَظْلومِ عَوْناً « 1 » هميشه دشمن ستمگر و يار مظلوم و ستمكش عليه ستمگر باشيد .
ولى يك عمل ديگر هست كه ساير رهبران انقلابها در دنيا قادر به انجام آن نيستند ، فقط پيغمبران قادر بودهاند ، غير از آنها كسى قادر نيست و آن اين است كه خود بشر را عليه خودش برانگيزانند يعنى كارى كنند كه بشر خودش احساس گناه كند و بعد خودش عليه خودش قيام كند ، انقلاب مقدس كند ، كودتا كند ، كه نام آن توبه است . شما در غير انبياء يك نفر را پيدا نمىكنيد كه قدرت داشته باشد مردم را عليه تبهكاريهاى خودشان وادار به قيام و انقلاب كند . پيغمبران نه تنها مظلوم را عليه ظالم برمىانگيختند ، بلكه مىتوانستند خود ظالم را عليه خودش برانگيزانند ! شما اگر تاريخ اسلام را مطالعه كنيد مىبينيد اسلام ، هم مظلوم و فقير و مستضعف و به اصطلاح حقيرشمرده شده را عليه آن گردن كلفتها مثل ابوسفيانها و ابوجهلها برانگيخته است و هم افرادى را كه در صف و طبقهء ابوجهلها و ابوسفيانها بودهاند عليه خودشان برانگيخته است و آنها را با همان مستضعفين هم رديف و هم صف كرده و در يك صف قرارداده است . اين ديگر فقط در قدرت انبياء و اولياء است .
برانگيختن بشر عليه تبهكاريهاى خودش ، در قدرت غيرانبياء و اولياء نيست .
توبهء بُشر حافى
امام موسى بن جعفر عليه السلام از بازار بغداد مىگذشت . ( مىدانيم وضع امام چطور بوده است ، با كبكبه و طنطنه و اين حرفها نبوده است . ) از يك خانهاى صداى ساز و آواز و طرب و بزن و بكوب بلند بود . وقتى كه امام از جلوى آن خانه مىگذشت ، كنيزى از خانه بيرون آمده بود درحالى كه ظرف خاكروبهاى در دست داشت كه آورده بود تا مثلًا مأمورين شهردارى آن را ببرند . امام از او پرسيد : صاحب اين خانه بنده است يا آزاد ؟ كنيز از اين سؤال تعجب كرد ، گفت : معلوم است كه آزاد است . صاحب اين
هامش
( 1 ) نهج البلاغه فيض الاسلام ، نامهء 47 .