و صافتر باشد و صلابت بيشترى داشته باشد ، عكس العمل بيشتر مىشود . پس ميزان عكس العمل از يك طرف بستگى دارد به شدت عمل شما و از طرف ديگر به صلابت و صافى آن سطحى كه توپ به آن برخورد مىكند .
عكس العمل نشان دادن روح انسان در مقابل معاصى نيز بستگى به دو چيز دارد :
از يك طرف بستگى دارد به شدت عمل يعنى شدت معصيت ، شدت ضربهاى كه مقامات دانى روح شما بر مقامات عالى روحتان وارد مىكند . هرچه معصيت انسان كمتر و كوچكتر باشد ، عكس العمل كمترى در روح ايجاد مىكند و هرچه معصيت بزرگتر باشد ، عكس العمل بيشترى به وجود مىآورد . ولهذا افرادى كه بسيار شقى و قسىّ القلب هستند ، در عين اينكه شقى و قسىّ القلباند اگر جنايتشان خيلى بزرگ و فاحش باشد ، همانها را هم مىبينيد كه روحشان عكس العمل نشان مىدهد . شما مىبينيد خلبان آمريكايى كه مىرود آن بمب را روى هيروشيما مىاندازد ، بعد كه برمىگردد و يك نگاهى به اثر عمل خودش مىكند ، مىبيند يك شهر را به آتش كشيده است ، پير و جوان ، زن و مرد ، كوچك و بزرگ دارند در يك جهنم سوزان مىسوزند . از همان جا وجدانش به جنبش مىآيد ، حركت مىكند ، ملامتش مىكند ( در صورتى كه چنين كسانى را از ميان قسىّ القلبها انتخاب مىكنند ) . برمىگردد به كشور خودش ، از او استقبال مىكنند ، گل به گردنش مىاندازند ، درجهاش را بالا مىبرند ، حقوقش را زياد مىكنند ، عكسش را در روزنامهها مىاندازند ، تشويقش مىكنند . اما خيانت آنقدر عظيم بوده است ، معصيت آنقدر بزرگ بوده است كه وجدان چنين قسىّ القلبى را هم بيدار مىكند ؛ يعنى آنقدر ضربه بر روح شديد است كه در يك چنين زمينهء روحى آدم قسىّ القلبى هم باز عكس العمل پيدا مىشود .
همين آدم در مجالس كه مىنشيند تبسّم مىكند ، نقل مىكند چنين كردم و چنان ، اما وقتى كه با خود خلوت مىكند ، خودش با خودش است ، در بستر مىخواهد بخوابد ، يك مرتبه آن منظره در نظرش مجسم مىشود : اى واى ، اين من بودم كه چنين جنايتى كردم ؟ ! اى واى ، چه جنايت بزرگى مرتكب شدم ! درنتيجه ، همين آدم ديوانه مىشود و كارش به تيمارستان مىكشد ، چرا ؟ چون جنايت خيلى بزرگ بوده است .
بسربن ارْطاة ، يكى از سرداران معاويه ، بسيار مرد قسىّ القلب و عجيبى است .
يكى از سياستهايى كه معاويه براى مضطر و بيچاره كردن على عليه السلام انتخاب كرده بود
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 542
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥٤٢