ملامت وجدان
انسان گناه مرتكب مىشود ، بعد خودش را ملامت مىكند . اين ملامت وجدان يعنى چه ؟ اين عذاب وجدان كه همه شنيدهايد يعنى چه ؟ دولتهاى استعمارى افرادى را طورى تربيت مىكنند كه وجدان در اينها بميرد . در عين حال موقعش كه مىشود ، وجدانى كه خيال مىكنند مرده است ، باز يك چراغ كوچكى در آن روشن و زنده است . خلبان هيروشيما را اصلًا براى يك چنان جنايتى تربيت كرده بودند ولى وقتى كه رفت بمب خودش را انداخت و بعد هم نگاه كرد به شهرى كه در آتش مىسوخت و ديد مردم بىگناه ، پيرمرد ، پيرزن ، بچهء كوچك ، افرادى كه اساساً در ميدان جنگ وارد نشدهاند دارند چه جور در ميان آتش دست و پا مىزنند ، از همان ساعت حالش بهم خورد . بعد در آمريكا آمدند از او استقبال و تجليل و او را تشويق كردند ، اما جلوى عذاب وجدان او را نتوانستند بگيرند . كم كم همان آدم به خاطر عذاب وجدان ديوانه شد ، بردندش دارالمجانين .
قرآن هم مىگويد :
لا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ
« 1 » . خدا در انسان نفس لوّامه آفريده ؛ انسان خودش واعظ خودش مىشود . اميرالمؤمنين مىفرمايد : مَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ واعِظاً مِنْ نَفْسِهِ لَمْ يَنْفَعْهُ مَوْعِظَةُ غَيْرِهِ هر كسى كه خداوند در درونش براى او واعظى از خودش براى خودش قرار ندهد ، موعظهء ديگران در او اثر نمىكند . يعنى شما اگر خيال مىكنى كه پاى موعظهء ديگران بنشينى و بهره ببرى ، اشتباه مىكنى . اول بايد در درون خودت واعظى ايجاد كنى ، وجدان خودت را زنده كنى ، آن وقت از موعظهء واعظ بيرونى هم استفاده مىكنى . انسان خودش خودش را موعظه مىكند ، خودش خودش را ملامت مىكند ، خودش عليه خودش حكم صادر مىكند و قضاوت مىكند . انسان خودش را محاسبه مىكند . جزء دستورهاى عجيب مسلّم دينى ما محاسبة النفس است ، مىگويد از خودتان حساب بكشيد : حاسِبوا انْفُسَكُمْ قَبْلَ انْ تُحاسَبوا ( متأسفانه اين حرفها فراموش شده ) از خودتان حساب بكشيد ، و انسان مىتواند از خودش حساب بكشد و بايد از خودش حساب بكشد . وَ زِنوا انْفُسَكُمْ قَبْلَ انْ توزَنوا « 2 » خودتان را وزن كنيد ، بسنجيد قبل از آنكه شما و اعمال شما را در
هامش
( 1 ) قيامة / 2 .
( 2 ) وسائل الشيعه ، ج 11 / ص 38 ، حديث 9 .